Grootste vondst van nieuwe libellensoorten in eeuw tijd

Swordbearer Emperor, Polychrome Jewel, Sunrise Firebelly. Het zijn slechts enkele van de libellensoorten die vanaf donderdag kunnen worden bijgeschreven in de biologieboeken. Liefst 60 nieuwe Afrikaanse soorten beschrijft gastonderzoeker Klaas-Douwe Dijkstra van Naturalis Biodiversity Center samen met zijn collega's in het wetenschappelijk tijdschrift Odonatologica. Het is de grootste aanwinst van libellensoorten in een eeuw.

Anax gladiator of 'Swordbearer Emperor': heeft een zwaard aan z'n staart, vandaar de naam Beeld Jens Kipping

Wat overigens niet wil zeggen dat het goed gaat met de Afrikaanse libel. Ruim honderd van de 760 nu bekende soorten staan op de rode lijst van bedreigde soorten. De insecten zijn afhankelijk van zoet water en daar doet de mens steeds meer aanspraak op. Van de voorspelde bevolkingsgroei in deze eeuw van zeven naar elf miljard, wordt het grootste deel in Afrika verwacht. Verstoor een rivier een beetje en de libel zal het als eerste merken.

(Tekst gaat door onder de foto)

De rode vorm van de nieuwe juffersoort Africocypha varicolor of 'Polychrome Jewel'. Het mannetje heeft ook een blauwe en gele vorm, maar waartoe die verscheidenheid dient, weet niemand. Beeld André Günther

Lokken

De dieren een naam geven is cruciaal om ze te kunnen beschermen. 'Zonder naam besta je niet, en dus ook niet in milieu-effectrapportages', zegt Dijkstra. 'Bovendien: mocht de soort toch uitsterven, dan hebben we zo in ieder geval een gedenkteken met een naam, wat verhalen, en wat foto's. Dan weten we voor altijd dat dit dier geleefd heeft.'

Libellen vangen is een tijdrovend karwei. Veel vlinders, muggen en vliegen kun je lokken. Maar libellen zijn jagers, die plukken zelf andere insecten uit de lucht. 'Je zou ze kunnen lokken met een wolk muggen', lacht Dijkstra. 'Maar ja, dan moet je zelf weer achter die wolk muggen aan.'

En dus is het wachten en loeren, bij plasjes, beekjes en rivieren. Zodra Dijkstra er een ziet, schieten razendsnel alle bekende soorten door zijn hoofd. Is ie nieuw of niet? Bij twijfel zet hij de achtervolging in, sluipenderwijs als het kan, rennend als het nodig is.

(Tekst gaat door onder de foto)

Urothemis venata of 'Red-veined Basker': opvallend en wijdverbreid, maar werd vreemd genoeg tot nu toe toch over het hoofd gezien door onderzoekers. Beeld Jens Kipping
Eleuthemis eogaster of 'Sunrise Firebelly': vernoemd naar het ochtendgloren-met-witte-wolkjes op z'n achterlijf Beeld KD Dijkstra

Ontdekkers

Onderzoekers zoals Dijkstra zijn zelf overigens misschien nog wel zeldzamer dan de dieren die zij in kaart brengen. De natuurhistoricus is een uitstervend ras dat wel een steuntje in de rug kan gebruiken van politici en onderzoeksfinanciers, vindt Dijkstra. 'Alleen al in zoetwater kunnen een kwart miljoen soorten verdwenen zijn voordat we ze kennen. De natuur heeft nu meer ontdekkers nodig.'

'Zit de libel in zijn net, dan draait Dijkstra als eerste zijn verrekijker om, zodat hij die als vergrootglas kan gebruiken. Libellen laten zich moeilijk vangen, maar bepalen of het nieuwe soort is, gaat dan weer relatief makkelijk. 'Ze verschillen enorm in kleur en vorm. En de mannetjes zijn goed te herkennen aan hun genitaliën; tangen in alle soorten en maten die ze achter de kop van de vrouw haken.'

De nieuwe waterjuffersoort Umma gumma of 'Robust Sparklewing' is vernoemd naar het klassieke Pink Floyd album Ummagumma Beeld Jens Kipping
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden