Grootste stralingsdetector geplaatst in Middellandse Zee

Met een nachtelijke precisie-operatie op 3.439 meter diepte in de Middellandse zee hebben technici vannacht een begin gemaakt met de grootste detector voor kosmische straling op aarde. Net iets ten zuiden van Sicilië gaat bijna een kubieke kilometer aardedonker zeewater in de gaten houden op licht van inslaande deeltjes uit ontploffingen in de ruimte.

Modelweergave van de onderzeese installatie. Beeld Marc de Boer / Ori Ginale

Vrijdagmiddag hieven onder meer op deeltjeslab Nikhef in de watergraafsmeer in Amsterdam natuurkundigen opgetogen de champagne op het begin van het megaproject, waarin Nederland een wezenlijke rol speelt, naast onder meer Frankrijk en Italië. De Nederlanders ontwerpen en bouwen onderdelen van de lichtdetectoren in glazen bollen die in zee worden afgezonken.

De hele detector, bestaande uit een netwerk van ongeveer 300 op de zeebodem verankerde strengen van 700 meter hoog met steeds 20 lichtsensorbollen, moet in 2020 klaar zijn. De sensoren registreren lichtflitsen die zogeheten neutrino's uit de ruimte veroorzaken als ze een watermolecuul raken. Die botsingen zijn zeldzaam, zodat er een groot watervolume nodig is om nu en dan een spookdeeltjes te vangen.

Als de KM3Net-detector naar behoren functioneert, kan hij zelfs als een telescoop gaan functioneren en aanwijzen uit welke richtingen aan de hemel neutrinosignalen komen. Volgens de fysici begint daarmee een nieuw tijdperk in de astronomie, omdat neutrino's veel gemakkelijker enorme afstanden kunnen afleggen dan licht of radiosignalen.

'Het was superspannend, en we zijn zo opgelucht dat het goed is gegaan', zegt hoge-energie fysicus prof. Els Koffeman van het Nikhef. Ze volgde donderdagnacht met haar team vanuit Amsterdam het aansluiten van de allereerste streng op een netwerk op de zeebodem, en het ontrollen ervan tot de volle lengte. Dat ging vlekkeloos, aldus Koffeman. 'De eerste signalen komen inmiddels binnen. Hij doet het.'

Bij de operatie werden een schip en een speciale duikboot van het Franse zusterinstituut in Toulon gebruikt. In KM3Net werken 42 instituten uit 12 Europese landen samen.

Beeld Marco Kraan / Nikhef
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden