Gronings gegoochel met datacenter Google

Een banenmotor is het niet, wel een energieslurper. Waarom het datacenter van Google er moest en zou komen in de Eemshaven.

Voor de branding van de Eemshaven is Google een uithangbord. Beeld anp

'Heeft dit effect op Saturn?' Lichte paniek op de e-maillijn Den Haag-Groningen. Het is 10 april 2013, op nu.nl is net het bericht verschenen dat Google 300 miljoen euro extra investeert in haar datacenter in Saint-Ghislain, België.


In het geheim doen medewerkers van de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) en het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) er al ruim een jaar alles aan een mysterieuze partij (codenaam: Saturn) te verleiden naar de Eemshaven te komen. Gaan de zuiderburen er nu met de buit vandoor?

De eerste teleurstelling

Datacenters zijn 'sexy'. Veel regio's azen erop. Energiezekerheid is dé vestigingsvoorwaarde. Dat is in de Eemshaven geen probleem. Door de komst van Nuon (gas) en RWE/Essent (kolen) is 'de planologische mislukking van de eeuw' volgens Harm Post, havenbaas van Groningen Seaports, veranderd in 'het stopcontact van Nederland'.


Bovendien komen in Eemshaven belangrijke dataverbindingen aan land. Koelwater is er genoeg. Het milde klimaat is sowieso gunstig voor datacenters die hun warmte kwijt moeten.


TCN heeft dan al een door Google gehuurd datahotel - dat twee weken geleden in het nieuws was vanwege een smeergeldaffaire - gebouwd in de Eemshaven. Op deze lijn wil Groningen Seaports door: de energiehaven moet een energie- en datahaven worden. Maar om de komst van meer en grotere datacenters mogelijk te maken, moet de haven uitbreiden. Daarom is het oog gevallen op 183 hectare landbouwgrond net buiten de haven, in de Zuidoosthoek.

Spades in de Eemshaven in de kleuren van Google als de deal beklonken is in 2014. 'The cloud has landed!' Beeld ANP

De timing is slecht. Overal moeten wethouders massaal afschrijven op de grond van braakliggende industrieterreinen. Maar het plan moet deze keer slagen om af te raken van het imago dat de regio vooral een uithoek is waar ambities eindigen in desillusies. Want sinds de eeuwwisseling staat de ene centrale vooral stil, tegen een andere is eindeloos geprocedeerd en veel werk voor de regio leverde de bouw ervan niet op. Van het streven om het welvaartspeil in het Noorden op te trekken en de werkloosheid terug te dringen is nog niet veel terechtgekomen.


De provincie Groningen gelooft in de plannen en stemt in 2011 in. De eerste gegadigde heeft dan al geruime tijd interesse. Onder de codenaam 'Orange' heeft Microsoft sinds 2007 plannen voor de bouw van een datacenter in Eemshaven, blijkt uit documenten die in bezit zijn van de Volkskrant.


Wubbo Everts en Wim A,B. van de NOM vieren in 2010 zelfs sinterklaasavond met vertegenwoordigers van Microsoft in restaurant de Apedans in Groningen. De komst van het datacenter is 'zo goed als zeker', mailt een provinciemedewerker in juli 2011. Maar het blijft stil. Microsoft kiest uiteindelijk voor de bouw van een datacenter in Middenmeer, Noord-Holland.

Het datacenter in de Eemshaven. Beeld Hollandse Hoogte

De teleurstelling in Groningen is groot. De voortekenen waren goed en toch haakt Microsoft plotseling af.


Maar betrokkenen houden hoop. 'De koek is groot genoeg', klinkt het. Een verzachtende omstandigheid is dat in het najaar van 2011 een nieuwe partij zich heeft gemeld bij de NOM. In het geheim, onder de codenaam Saturn.

Nieuwe hoop

In april 2012 klopt hetzelfde bedrijf aan bij het NFIA, onderdeel van het ministerie van Economische Zaken dat buitenlandse investeerders moet lokken. De vereisten: veel grond, veel energie, veel koelwater. 'Geen joke', aldus een interne mail. Een kanttekening: 'het aantal werknemers zal beperkt zijn.'


Naast de Eemshaven tonen Hardenberg, Zwolle, Almere, de Noordoostpolder en Middenmeer interesse. Bergen informatie moeten ze aanleveren. Het NFIA probeert 'Saturn' ondertussen warm te houden. 'Why invest in Holland? ... because Holland offers a highly competitive fiscal climate', aldus de titel van een brochure voor de Amerikanen.


Op 20 april 2012 komen vertegenwoordigers van Saturn naar Groningen. Op het statige Provinciehuis worden de heren, die zich alleen met hun voornaam voorstellen, ontvangen door toenmalig gedeputeerden Wilma Mansveld en William Moorlag. Zij weten alleen dat het om 'een Amerikaans bedrijf' gaat. In een informele sfeer proberen ze de gasten op hun gemak te stellen. Zij weten: om in Groningen iets tot stand te brengen, moet je een stapje harder lopen dan elders in het land.

Google kijkt dan nog rond in heel Europa: in België, waar de grond aanzienlijk goedkoper is, maar ook in Ierland, Denemarken en Litouwen. In eigen land blijft Middenmeer een concurrent.


In een vroeg stadium moeten er geheimhoudingsverklaringen worden getekend. Er zijn wel aanwijzingen voor de identiteit van de mystery guest: het contact verloopt via een Gmail-account. Maar het geheimzinnige karakter van het project leidt tot ongemakkelijke situaties. Als een afvaardiging van het Amerikaanse bedrijf op 1 mei 2012 naar Den Haag komen voor een overleg op het ministerie van Economische Zaken, weigeren de heren zich te identificeren. Het overleg vindt noodgedwongen plaats in de entreehal.

Koffie met een koekje

Naarmate de gesprekken vorderen, komen er steeds hogere heren naar Groningen. Dit stelt Robert van Tuinen voor dilemma's. De ochtend dat de Google-onderhandelaar voor het eerst een directeur meebrengt, trekt de Groningen Seaports-manager een mooi pak aan. Dan stapt de Google-directeur uit: op gympen, in een T-shirt van AC/DC.


Een complicatie: de grond waar de uitbreiding gepland is, is nog in bezit van een drietal boeren. Mannen die je over onderhandelen niets hoeft te leren. Op een dag zitten Post en Van Tuinen van drie uur 's middags tot half tien 's avonds met hen om tafel.


Helemaal de vrije hand hebben ze niet. De aandelen van het havenbedrijf zijn van overheden. Daardoor zullen 'waarschijnlijk staatssteundiscussies de kop op steken', waarschuwt een provincieambtenaar al in oktober 2012.

Google presenteert zich in Groningen met een glazen kas ingericht als huiskamer. Foto Harry Cock/VK Beeld Harry Cock/VK

Er komt een overeenkomst. Details geven de boeren en Groningen Seaports niet prijs. Maar uit het jaarverslag van het havenbedrijf over 2014 valt af te leiden dat het een miljoenendeal was.


Juridische procedures wil men in Groningen koste wat kost vermijden. Het kost veel geld en schrikt investeerders af. Die les heeft men rond de komst van de kolencentrale van RWE wel geleerd. Daarom worden in een vroeg stadium natuur- en milieuorganisaties gevraagd mee te denken.


Als er afspraken te maken zijn over energiebesparing, verduurzaming en ruimtelijke inpassing voorzien zij 'geen problemen', luidt het verrassende antwoord. Er komt zelfs een welkomsbrief van de milieuclubs - zoiets heeft Google nog nooit meegemaakt.

In het najaar van 2013 wordt er een voorlopig koopcontract getekend voor de grond. Maar de planologische procedure blijkt een hobbelige weg. Het bestemmingsplan, het beeldkwaliteitsplan, de omgevingsvergunning, de vergunning voor lozing van koelwater: over alles ontstaat gedoe.


Maar Google heeft haast. Er is sprake van 'veel irritatie en onbegrip' over het gesteggel over details, blijkt uit e-mails. Diezelfde dag nog wordt het hoofd van de afdeling Ruimtelijke ordening ingeschakeld 'om te doen wat nodig is om het project Saturn vlot te trekken'.


Een week later lijkt dat gelukt, na een 'vruchtbaar overleg' in Amsterdam met vertegenwoordigers van Saturn en advocatenkantoor Stibbe. Misverstanden zijn opgehelderd. De provincie heeft een concessie moeten doen: het datacenter zal de N33 tot 70 meter naderen.

'The cloud has landed!'

'Het is gelukt', denkt Moorlag als hij op 23 september 2014 naar de Eemshaven rijdt. Om 9.44 uur twittert hij: 'The cloud has landed!'


Het is Google dat in Eemshaven een datacenter gaat bouwen. Een investering van 600 miljoen euro, 150 banen, nog eens 600 indirect, 1.000 tijdens de bouw. Minister Henk Kamp (Economische Zaken) is ervoor naar Groningen gekomen. Hij heeft wat goed te maken hier. De aardbevingen als gevolg van de gaswinning drijven inwoners tot wanhoop. Kamp kent de pijn. 'De komst van dit centrum is goed voor de regionale werkgelegenheid en economie', zegt hij.


Natuurlijk is er getwijfeld. Zo'n energieslurper? Zoveel bunder? Moorlag: 'Je kunt er schamper over doen. Maar het zijn wel 150 banen, plus alles er omheen. En, zoals ze in marketingjargon zeggen: voor de branding van de Eemshaven is Google een uithangbord.'

Wat is een datacenter?

Zoekopdrachten, e-mails, YouTubefilmpjes - al die gegevens worden opgeslagen en verwerkt in datacenters. Waar bedrijven eerder opslagruimte huurden, bouwen ze nu eigen datahotels. Het center in Eemshaven (210 bij 160 meter) moet klanten in Noordwest-Europa bedienen en heeft 'tienduizenden servers'.

Nooitgedacht

'Ik google ook wel eens', zegt Robin (9). 'Toen ik laatst een spreekbeurt moest houden bijvoorbeeld.' Het is 23 november 2016. Voor de Bakker Bart in het centrum van Delfzijl heeft Google een glazen kasje neergezet. Het bedrijf stelt zich voor aan de buren van haar nieuwe datacenter. Daar binnenkijken is om veiligheidsredenen onmogelijk. Hier kan het wel, door een virtual-realitybril. 'Maar ik zit nu in een rollercoaster.'

Zijn moeder Elisabeth straalt ervan. 'Voor jongens als Robin spreekt het idee dat je hier in de buurt bij zo'n bedrijf zou kunnen werken tot de verbeelding.'

De zon snijdt door de hoogspanningskabels boven de Spijksterpolder. Op dit op zee gewonnen land, waar tot voor kort aardappels, bieten en winterpenen werden verbouwd, is in twee jaar tijd een doos verrezen die evenveel stroom verbruikt als alle huishoudens van Groningen en Drenthe bij elkaar. Binnen snorren tienduizenden servers de soundtrack van moderne tijden. Aan de overkant van de N33 ligt een gehucht met het naambordje Nooitgedacht.

Deze reconstructie kwam tot stand op basis van gesprekken met tien betrokkenen en documenten verkregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Het Wob-verzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer.

Stroomslurper

400 duizend huishoudens, die omvang heeft het stroomverbruik van het datacenter. Vergelijkbaar met dat van de provincies Groningen en Drenthe samen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden