Griepprik werkt minder bij oudere

Iedere 60-plusser krijgt rond deze tijd de oproep zich te laten inenten tegen griep. Maar het vaccin heeft juist op ouderen minder effect. Dat komt door de afgenomen werking van het immuunsysteem. Amerikaanse onderzoekers denken de genen te hebben gevonden die verantwoordelijk zijn voor dit proces. Dat staat vandaag in het gerenommeerde vakblad Immunity.

Ouderen krijgen bij een huisarts in Wijchen (Gelderland) een griepprik.Beeld Marcel van den Bergh

Deze dagen halen 60-plussers massaal de griepprik. Laat dat nu net de groep zijn waarbij een vaccin het minst goed werkt. Want hoe ouder we worden, hoe slechter ons immuunsysteem functioneert. Voor wetenschappers is dit gegeven gesneden koek, de vraag is natuurlijk: waarom degenereert dat immuunsysteem en is er iets aan te doen? Een groep Amerikaanse onderzoekers denkt met de hulp van systeembiologie dichter bij het antwoord op deze vraag te zijn gekomen.

De aftakeling van het immuunsysteem met het toenemen van onze leeftijd heet immunosenescentie, in jargon. 'Als je dit proces zou kunnen beïnvloeden, kun je er onder meer voor zorgen dat een griepprik beter zou werken', zegt Guus Rimmelzwaan, hoogleraar virologie aan het Erasmus MC, die niet bij de studie betrokken was.

Systeembiologie

De onderzoekers maakten gebruik van de vrij jonge discipline van de systeembiologie, waar biomedici met de hulp van computeranalyse onze oneindig complexe genenreeksen (in de vorm van bergen data) doorspeuren op zoek naar verbanden. 'Ze zoeken als het ware naar onze moleculaire handtekening', zegt Rimmelzwaan.

De onderzoekers wisten clusters van genen die een rol spelen bij de degeneratie van ons immuunsysteem op te sporen. 'Dat is heel interessant', zegt Rimmelzwaan. 'Maar we zijn nog ver verwijderd van een stap waarin je een vaccin kunt ontwikkelen waaraan je bepaalde stoffen toevoegt die in dit mechanisme kunnen ingrijpen en de haperende genen weer activeren. Voorlopig is dat toekomstmuziek.'

De viroloog wil wel benadrukken dat de minder krachtige werking van de griepprik bij ouderen geen reden is hem niet te geven. 'Jaarlijks sterven er honderden mensen in Nederland aan griep. 95 procent van hen is ouder dan 65 jaar, natuurlijk is dat dan de groep die je moet vaccineren.'

Omgerekend in percentages is de bescherming van het griepvaccin bij jong volwassenen tussen de 70 en 90 procent en bij ouderen tussen de 50 en 60 procent. 'Het is natuurlijk niet zo dat het immuunsysteem op je 59ste verjaardag nog feilloos is en een jaar later nog maar half werk levert', zegt de viroloog. 'Het is een glijdende schaal.'

Misverstanden over de griepprik


Je kunt er griep van krijgen.


Dat kan niet. Het vaccin bevat een geïnactiveerd ofwel dood virus, het bestaat slechts uit eiwitten en ontlokt daarmee wel de aanmaak van antistoffen tegen influenza, omdat het lichaam een virus meent te herkennen. De griep kun je er echter niet van krijgen.

Ik heb een griepprik gehaald en ik heb toch griep gekregen.

Het vaccin wordt elk jaar aangepast om een cocktail tegen de rondgaande influenzavirussen te bevatten. Maar virussen zijn onvoorspelbaar en muteren snel. Zo kan het, net als vorig jaar, gebeuren dat er een versie van het virus rondgaat waartegen het vaccin niet beschermt. Vaker hebben mensen die 'de griep' denken te hebben een ander virus te pakken waartegen het griepvaccin natuurlijk niet werkt, zoals het rhinovirus of het RS-virus, waarbij vergelijkbare klachten aan de luchtwegen voorkomen. Je bent dan wel ziek, maar hebt geen griep.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden