factcheck taalniveau

‘Grammatica van scholieren sterk verslechterd’ - Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: de grammaticakennis onder scholieren is sterk verslechterd.

Beeld anp

Het is treurig gesteld met het taalniveau van onze scholieren: hun kennis van de Nederlandse grammatica is alarmerend sterk afgenomen. Dat staat althans in een NOS-bericht van afgelopen week, dat verschillende media overnamen. Een onderzoek van de Universiteit van Gent zou deze dramatische neergang hebben aangetoond.

Klopt het?

Het onderzoek betreft een afstudeerverslag uit 2018. Een studente liet 268 Vlaamse en 94 Nederlandse vwo-scholieren in het eindexamenjaar een toets maken met opgaven op het gebied van spelling en grammatica. Bij de grammaticavragen moesten de scholieren woordsoorten (zelfstandig naamwoord, bijwoord) en zinsdelen (onderwerp, lijdend voorwerp) benoemen. Wie alles goed had, behaalde een eindscore van 70 punten. Voor elke fout ging er een punt af. De Nederlandse leerlingen benoemden gemiddeld 37 procent van de woordsoorten goed en 11 procent van zinsontledingen.

Precies dezelfde test was tien jaar eerder ook al afgenomen bij eindexamenleerlingen van dezelfde scholen. Toen waren de gemiddelde scores voor beide onderwerpen ook al niet om over naar huis te schrijven, maar wel aanzienlijk hoger, namelijk 44 en 28 procent.

Het probleem is dat de steekproef van de Gentse student erg beperkt is: van de ruim 38 duizend vwo’ers die in 2018 eindexamen deden, namen slechts 94 deel aan het onderzoek. Zij zaten bovendien niet op allerlei scholen op willekeurige plaatsen in Nederland, maar waren afkomstig van slechts vier scholen. Leerlingen van dezelfde school lijken in de regel nogal op elkaar, zegt hoogleraar Taalbeheersing van het Nederlands, Kees de Glopper van de Rijksuniversiteit Groningen. Om iets zinnigs over de totale populatie vwo’ers in Nederland te kunnen zeggen, was een veel grotere, willekeurige steekproef nodig geweest. Nu zeggen de lagere resultaten vooral iets over de betrokken scholen. Filip Devos, hoofddocent Nederlands aan de Universiteit van Gent en begeleider van de afstudeerder, erkent dat de steekproef beperkt is. ‘Nederlandse scholen waren ook niet happig om aan dit onderzoek deel te nemen.’

Daar komt bij dat het onderzoek alleen gemiddelde scores vermeldt. Vooral bij een kleine steekproef is het belangrijk iets te weten over de spreiding van de resultaten: een paar uitschieters kunnen het gemiddelde danig beïnvloeden. Om te bewijzen dat het gaat om een stevige neerwaartse trend, zijn bovendien meer meetmomenten nodig. Het kan namelijk ook zijn dat de grammaticale vaardigheden van de eindexamenleerlingen jaarlijks sterk schommelt rondom een min of meer constant niveau.

Ook vakdidacticus Theo Witte van de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeker Lut Colman van het Instituut van de Nederlandse taal zijn sceptisch over de reikwijdte van het onderzoek. Wel denken beiden op basis van hun eigen ervaringen dat er wel degelijk sprake kan zijn van een niveaudaling. ‘In Nederland gaat veel tijd zitten in het trainen van de leesvaardigheid, omdat het centraal eindexamen dit toetst’, zegt Witte. ‘Het taalonderwijs draait steeds meer om zulke vaardigheden en minder om kennis en inzicht.’

Betrouwbare landelijke gegevens over de grammaticakennis van vwo’ers zijn helaas lastig te vinden. Het Cito laat weten hierover niet te beschikken. Als er al sprake zou zijn van een niveaudaling, is het volgens De Glopper onwaarschijnlijk dat die zo drastisch zou zijn. ‘Het Nederlandse onderwijs verandert niet zo snel dat dit zou leiden tot zulke grote dalingen. Het onderzoek biedt hiervoor geen enkel hard bewijs.’

Eindoordeel

Het Gentse onderzoek bevat geen hard bewijs dat het grammaticaniveau van Nederlandse vwo-scholieren is gedaald. Landelijke gegevens hierover ontbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden