nieuws zwarte gaten

Golf van verontwaardiging om 2 ton voor sterrenkundige die zwart gat wil kieken

‘Bizar’, ‘schandalig’, ‘volstrekte willekeur’. Met die woorden reageren wetenschappers op sociale media op de bekendmaking dat de Nijmeegse sterrenkundige Heino Falcke alsnog een bescheiden bedrag (200 duizend euro) aan onderzoeksgeld krijgt voor zijn waarneemwerk van zwarte gaten.

Eerste foto van een zwart gat, gemaakt door internationaal project Event Horizon Telescope. Beeld AFP

Ook maakte wetenschapsminister Ingrid van Engelshoven bekend dat ze ‘persoonlijk met prof. Falcke zal spreken om meer te horen over zijn onderzoek’. Dat zet kwaad bloed. ‘Mag ik ook zo’n persoonlijk gesprek met de minister?’, reageert mediawetenschapper Pytrik Schafraad (UvA) op Twitter. ‘Ik heb namelijk ook een heel goed onderzoeksidee. Als ik net als deze meneer onderzoeksfinancier NWO kan omzeilen door met u een kopje koffie te drinken, zeg ik geen nee.’

Sterrenkundige Falcke haalde in april het wereldnieuws met de mede door hem gecoördineerde, internationaal gemaakte allereerste foto van een zwart gat. Later bleek echter dat hij van onderzoeksfinancier NWO geen geld meer krijgt voor vervolgonderzoek. Dat zou betekenen dat Nederland uit het internationale zwartegatenproject Event Horizon Telescope moet stappen, klaagde Falcke in de Volkskrant. ‘Ik voel me een beetje moe en in de steek gelaten door de Nederlandse wetenschap’, aldus Falcke.

Eenmalig krijgt de hoogleraar radioastronomie nu 200 duizend euro, schrijft Van Engelshoven in antwoord op Kamervragen van D66-Kamerlid Jan Paternotte. ‘Ter ondersteuning, zodat er voldoende aandacht kan zijn voor goede communicatie’, schrijft de minister, die eerder al twee miljoen opzijzette voor het stimuleren van wetenschapscommunicatie. De foto zou immers goede promotie zijn voor fundamenteel onderzoek, zonder directe praktische toepassing. Ze benadrukt wel dat haar inschatting ‘niet ter zake doet’ bij het oordeel van onderzoeksfinancier NWO, die over de centen gaat.

Blauwe vormpjes

Niettemin is vrijwel eenstemmige hoon van andere wetenschappers haar deel. De Groningse hoogleraar microbiologie Dirk-Jan Scheffers postte een foto op internet met daarop merkwaardige blauw oplichtende vormpjes: ‘Wat een prachtige foto, vinden jullie niet? Het lijken wel zwarte gaten! (Het zijn ringen van celwandmateriaal van delende bacteriën). Om meer van dit soort plaatjes te schieten ontvang ik graag 200 duizend euro. Deal, toch?’

Vanaf een congres in Madrid benadrukt Falcke telefonisch dat hij niet de pers heeft gezocht: het was de Volkskrant die hem benaderde, nadat hij op Twitter had geklaagd dat zijn voorstel was afgewezen. ‘Jullie vroegen mij. En als ik met een krant praat, zeg ik ook gewoon eerlijk hoe het zit.’ Voor het zwartegatenproject zelf is de twee ton overigens klein bier: het team had 3 miljoen euro aangevraagd, en zegt 1- tot 1,5 miljoen per jaar nodig te hebben ‘om het draaiende te houden’.

Professor Heino Falcke: ‘Laten we als wetenschapsgemeenschap in plaats van elkaar vliegen afvangen, gezamenlijk blijven roepen wat voor fantastische wetenschap we in Nederland hebben.’ Beeld Judith Jockel

Falcke ziet de toezegging van Van Engelshoven vooral als ‘signaal’. ‘De minister zegt in feite: we zien dat er een probleem is, hier zou iets moeten gebeuren.’ Eerder investeerde Nederland al enkele miljoenen in het project, waarbij zo’n 25 onderzoekers en studenten van vier Nederlandse universiteiten betrokken zijn. ‘Mijn punt is dat het strategisch onverstandig zou zijn om die investering nu op te geven’, zegt Falcke. ‘De studenten die eraan meededen, gaan nu de wereld in. Gewone jongens en meisjes hier uit de regio, die naar Harvard en Princeton gaan. Wij moeten nu proberen de kennis die we hiermee hebben opgedaan in Nederland te behouden.’

Officieel laat NWO zich niet uit over de reden waarom zijn voorstel werd afgewezen, maar volgens ingewijden was Falckes aanvraag gewoon slordig werk. ‘Het is misschien niet mijn beste voorstel’, erkent hij. ‘Maar we hebben het geschreven in de periode van de allergrootste stress die ik ooit heb meegemaakt, vlak voor de deadline van de foto. We waren toen dag en nacht aan het werk en mochten nog niet alles vertellen.’

De felheid van de reacties weerspiegelt een alom gehoorde klacht van Nederlandse wetenschappers: dat men zeer veel tijd kwijt is aan het bedelen om onderzoeksgeld, meestal zonder succes. De gemiddelde wetenschapper is inmiddels 10 tot 30 procent van zijn tijd kwijt aan het doen van onderzoeksaanvragen, bleek uit een enquête die de Volkskrant liet afnemen.

Dat is het diepere probleem, benadrukt Falcke. ‘Laten we als wetenschapsgemeenschap in plaats van elkaar vliegen afvangen gezamenlijk blijven roepen wat voor fantastische wetenschap we in Nederland hebben. Wij hebben nu toevallig iets moois te pakken. Maar als team moeten we elkaar de bal toespelen. De echte conclusie is: er moet gewoon meer geld in het systeem komen.’

Heino Falcke werd wereldberoemd dankzij de eerste foto van een zwart gat. Voorpagina’s van kranten, internationale tv-journaals en sociale media stroomden vol met de iconische eerste foto van een zwart gat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden