Goedlachse powervrouw als rector-magnificus van Universteit Maastricht

Op het tweede gezicht: Rianne Letschert

Juriste Rianne Letschert (39), 'voorbeeldvrouw in de wetenschap', laat er geen gras over groeien. Ze zou decaan worden van de rechtenfaculteit van de Universiteit Tilburg, maar vertrekt naar de Universiteit Maastricht. Daar wordt ze per 1 september rector-magnificus.

Van een glazen plafond heeft Rianne Letschert nooit hinder ondervonden. Ze is gevraagd voor het rectoraat aan de Universiteit Maastricht. Beeld Freek Van Den Bergh

'Verdomme, Rianne. 'Ik moet toegeven dat dit het eerste was dat door mijn hoofd schoot toen ik hoorde dat je ons mooie Tilburg zou verlaten en inruilen voor het verre Maastricht. Met haar sterk internationale oriëntatie en haar goed gekozen wetenschappelijk onderwijs en onderzoekprofiel is de Universiteit Maastricht voor mij als nieuwe rector een droom van een uitdaging, zei je, toen je werd benoemd. Dat is wat wij ook willen zijn, Rianne. Ook in Tilburg willen we die internationale oriëntatie en dat goede profiel. En je laat ons gewoon zitten.'

Het treurlied op de website van het universiteitsblad Univers was ondertekend door 'Emile'. Het is de roepnaam van prof. dr. E.H.L. Aarts, de rector-magnificus van de Tilburgse universiteit. 'Rianne' is prof.dr.mr. R.M. Letschert, hoogleraar victimologie en internationaal recht. Pas 39 jaar is ze. Ze zou de decaan worden van de rechtenfaculteit, van Tilburg Law School. Het was al afgesproken, maar ze vertrekt. Per 1 september is zij de nieuwe rector-magnificus van de universiteit van Maastricht.

Een echte Tilburgse powervrouw

Emile zette zijn elegie nog even voort: 'Je verlies doet ons pijn, Rianne. (...) Jij zorgde ervoor dat Tilburg University serieus werd genomen en steeds minder werd bezien als een veredeld dorpsschooltje. Wij weten ook wel dat andere universiteiten meer te bieden hebben: de historie van Leiden, de eeuwige onrust van de UvA, de Europese inslag van Maastricht, maar Tilburg is zo slecht nog niet, toch? We waren zo trots op je, Rianne. Je was een echte Tilburgse powervrouw, waarvan we er maar zo weinig hebben.'

De lof- tevens klaagzang op professor Rianne Letschert kwam niet echt uit de pen van haar collega Aarts. Een redacteur van Univers had zich ingeleefd in de gevoelens van spijt en verlies van de rector. Dat had hij knap gedaan. 'Ik kon me er wel in herkennen', bevestigt professor Aarts. 'Ze is een geweldige dame met een enorme toekomst. We hadden haar graag in huis gehouden.'

Een kind van haar tijd

Pas 39, pas een paar jaar hoogleraar - zijn hardlopers geen doodlopers? 'O nee, het kan niet fout gaan', weet Aarts zeker. 'Ze is zo open, ze is zozeer een kind van haar tijd - dat kan niet fout gaan.'

Hij noemt haar 'onbewust bekwaam'. Het doceren, het onderzoeken, het besturen - het is alsof het vanzelf gaat. Aarts: 'Ze heeft iets ontzettend ontwapenends waaraan niemand ontsnapt. Haar openheid, haar charme, het is niet bestudeerd, ze is extreem goedlachs en het is allemaal volkomen vanzelfsprekend. Geen moment voel je een begin van berekening.'

Het is als een liefdesverklaring en het bijzondere is dat de rector-magnificus lang niet de enige is die zich ongeremd overgeeft aan uitingen van genegenheid. Neem prof. Randall Lesaffer, hoogleraar rechtsgeschiedenis in Tilburg: 'Ik dank de hemel op mijn blote knieën dat er mensen zijn zoals zij die het bestuur van de universiteit willen doen.' Wat is dan haar kracht? O, die is veelvoudig, maar laat hem dit zeggen: 'Ze is buitengewoon vasthoudend. Je merkt het niet zo snel omdat het gebeurt met charme. Maar intussen gebeurt het wel. '

1976 Geboren in Doetinchem

1995-2000 Studie rechten in Tilburg

2005 Proefschrift over rechten van minderheden

2005 (Adjunct) directeur onderzoeksbureau Intervict

2012 Hoogleraar victimologie en internationaal recht, Universiteit Tilburg

2013 Lid Jonge Akademie (voorzitter vanaf 2015)

2015 Lid Raad van toezicht Slachtofferhulp Nederland

2016 Benoeming tot rector-magnificus Universiteit Maastricht

Gemakkelijk om van te houden

Samen zouden ze een boek schrijven, het zou gaan over ontwikkelingen in het internationale rechts sinds de afloop van de Koude Oorlog. Een boek dus over het opkomend belang van mensenrechten. Ze waren er al een aantal jaren mee bezig. Nu ze naar Maastricht gaat, gaat het boek niet door. Allicht vindt Lesaffer het jammer. 'Maar de trots die ik voel bij haar benoeming in Maastricht overstijgt vele malen de eventuele teleurstelling.'

Een van haar vriendinnen, Sigrid Boogers: 'Ze heeft een enorm groot hart. Je kunt gemakkelijk van haar houden. Ze is altijd bezig mensen te helpen, iedereen moet het goed hebben en de dag moet fijn zijn.'

In 2012 kreeg ze een prijs als 'voorbeeldvrouw in de wetenschap'. Ondermeer vanwege haar intense betrokkenheid bij het lot van slachtoffers van genocide, zoals die in Rwanda. Een student-docent die het gloeiend eens was met de prijstoekenning schreef: 'Als Rianne in Rwanda had geleefd, had ik zeker een koe voor haar gekocht.'

Nooit nee

Wat is haar zwakke kant? Iedereen zegt hetzelfde. Vriendin Sigrid Boogers: 'Ze zegt nooit nee, dat kan ze niet. Bij alles zegt ze: ach, zoveel tijd kost het nu ook weer niet.' Professor Aarts: 'Het ongeduld om alles tegelijk te willen doen.' Vriendin Anne-Marie de Brouwer: 'Ze mag wel iets meer aan zichzelf denken.' Frits Letschert, haar vader: 'Het is die vork waar heel veel hooi op gaat. Ik kan niet ontkennen dat ze een overbezette indruk maakt. 'Maar', voegt hij toe, 'ze blijft er ontspannen onder.'
Vriendin Sigrid: 'Volgens mij slaapt ze met een glimlach.'

Altruïstisch, een familiegevoel én manager

Rector Aarts maakt gewag van de kleurentheorie van sociaal-psycholoog Léon de Caluwé, met bijbehorende test. Aarts: 'Rianne bleek rood én geel. Het betekent dat ze altruïstisch is, een sterk ontwikkeld familiegevoel heeft én dat ze een manager is, dat ze weet hoe je een vergadering strak moet leiden, hoe je mensen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. Die combinatie van eigenschappen is heel bijzonder. '

Rianne Letschert is beweeglijk, ze wantrouwt routine. Van een glazen plafond heeft ze geen weet, althans niet uit eigen ervaring. 35 was ze toen ze hoogleraar werd en adjunct-directeur van het onderzoeksinstituut Intervict; ze was destijds hoogzwanger. Ze zit in talloze commissies en werkgroepen, nationaal en internationaal. Toch, voor het rectoraat in Maastricht zou ze nooit zelf haar vinger hebben opgestoken. Ze zou het niet gedurfd hebben. Maar ze werd gevraagd: kom eens langs. Het beviel wederzijds.

Ze is in de wolken met de benoeming. Er lag al een tijdje de afspraak dat zij en hartsvriendin Boogers een keer zouden gaan stappen in Maastricht. Leuke stad, mooie stad. Ze zijn gegaan toen haar benoeming nog niet openbaar, maar al wel beklonken was. Het werd een memorabele avond, vol euforie. 'Ze zweefde een meter boven de grond,' zegt de vriendin.

Onbevangen ingaan tegen geldende mores

Wat maakt dat mensen als rector-magnificus Aarts met zoveel stelligheid weten dat ze zal slagen in Maastricht? Dr. mr. Anne-Marie de Brouwer die hoofddocent internationaal strafrecht is in Tilburg en Letschert al jaren kent, houdt het op haar onbevangenheid. Letschert kan zonder schroom ingaan tegen geldende mores. Doordat zij het zegt - de goedlachse, de spontane, de goudeerlijke - krijgt het statuur.

Een voorbeeld, uit het universiteitsblad Univers waarin ze uitpakte tegen de cultuur van roddelkonterij: 'Ik speel gewoon geen spelletjes. Ik heb daar zó'n hekel aan. Want het gebeurt hier ook, hoor, door vrouwen én mannen; als iemand naar me toe komt om een geheime actie op touw te zetten tegen het faculteitsbestuur, dan doe ik daar nooit aan mee. Gaan ze mensen optrommelen voor een geheime lunch. Al dat gekonkel... Dat kan voor mij een reden zijn om een keer te vertrekken. (...) Alsof we hier in Den Haag zijn. We moeten ook een beetje normaal blijven doen. Ik ben ervan overtuigd dat je op een integere manier veel meer kunt bereiken dan op de spelletjesmanier. En als dat niet zo is, dan past deze wereld niet bij mij.'

Anne-Marie de Brouwer: 'Ik weet niet of het specifiek voor het universitaire milieu geldt, maar vaak genoeg zie je mensen wegkijken als zich een probleem voordoet. Uit angst of uit onverschilligheid. Dan gaat Rianne er juist achteraan en stelt het aan de kaak. Ze heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel dat weer voortkomt, denk ik, uit een groot gevoel voor rechtvaardigheid.'

Lijst activiteiten

Rianne Letschert pakt graag aan. Iedereen getuigt ervan en de lange, lange lijst van activiteiten bevestigen het beeld. Naast hoogleraar is ze bijvoorbeeld voorzitter van de Jonge Akademie, een afdeling van de deftige Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Het is een platform van vijftig, relatief jonge wetenschappers, allen topfiguren in hun discipline. Ze is betrokken bij het Libanon Tribunaal in Leidschendam. Voor de Europese Commissie is ze een van de drie wetenschappers die leden selecteert voor een nieuwe wetenschappelijke raad. En ze geeft gratis colleges voor de Universiteit van Nederland.

Rechtvaardigheid

Haar vak, victimologie, gaat over rechtvaardigheid. Het is een relatief jonge tak van wetenschap die zich bezighoudt met onderzoek naar slachtoffers van misdaad en machtsmisbruik. Het gaat al gauw over gruweldaden en over de vraag hoe recht en politiek, vooral internationaal enig verlichting kunnen brengen in het lot van de getroffenen. Rwanda bijvoorbeeld, 1994. Eén miljoen afgeslachten in honderd dagen. Letschert: 'Vrouwen van wie de man en kinderen voor hun eigen ogen zijn vermoord. Een zwarte deken. Heel heftig en emotioneel.' Ze gaat er nog altijd heen, bezoekt de overlevenden en de getraumatiseerden, voor onderzoek én steun. Zonder engagement gaat het niet.

Uit haar oratie in februari 2012: 'Hebben de slachtoffers enige kans op gerechtigheid? Of moeten wij met Hannah Arendt constateren dat de enormiteit van het kwaad de grenzen van het recht doen exploderen?' Haar vader Frits Letschert over vroeger, thuis aan de eettafel: 'Ze legde een gevoeligheid aan de dag voor het Onrecht, met een hoofdletter. Het ging niet alleen over cultureel-etnische minderheden. Een meisje uit een Jehovagezin maakte ze tot een van haar beste vriendinnen. Ze had gemerkt dat het meisje buiten de groep stond. Rianne vond toen al dat iedereen erbij hoort. Insluiting noemt men dat, geloof ik, tegenwoordig.'

Juriste Letschert deed in 1994 onderzoek in Rwanda naar de genocide, die daar binnen honderd dagen het leven kostte aan een miljoen mensen. Ze gaat er nog altijd heen voor onderzoek. Beeld dejongeakademie.nl

Onderzoek tastbaar maken

Ze is wetenschapper, maar van de aardse soort. Ze moet het veld in. Haar vader: 'Ze is academisch, maar ze zoekt altijd de verbinding met de concrete maatschappelijke situatie. Ze zei laatst: ik heb moeite met wetenschappers die krachtige dingen zeggen over landen waar ze nooit zijn geweest.'

Van een reis naar Rwanda in het voorjaar van 2013 heeft ze een dagboek bijgehouden. Uit haar notities: 'De ontmoetingen hier doen alledaagse Nederlandse beslommeringen relativeren. Ik twitter erop los, dat eigenlijk iedere Nederlandse middelbare scholier een verplichte maatschappelijke stage in een naoorlogs gebied zou moeten lopen. Grote kans (of ijdele hoop?) dat die generatie én onze leiders van de toekomst anders gaan kijken naar 'de huidige crisis' in Nederland.'

In het Brabants Dagblad wierp ze de vraag op 'of mijn werk wel zinvol is'. Wat zou ze dan willen? 'Een weeshuis opzetten en runnen, in Afrika. Kinderen zonder ouders, dat is zo schrijnend. Als ik genoeg heb van de wetenschap ga ik dát doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.