Nieuws Muggen

Goed nieuws voor muggenhaters: wetenschappers snappen beter waarom muggen een hekel hebben aan Deet

Muggen hebben een hekel aan Deet, maar de precieze reden was tot op heden onbekend. Wetenschappers denken nu te hebben ontdekt waarom de insecten het middeltje zo vervelend vinden: het antwoord zit in hun poten.

De gelekoortsmug. Beeld Imageselect

Deet is al meer dan zeventig jaar op de markt, maar nu beginnen wetenschappers pas echt goed te snappen waarom muggen er zo’n hekel aan hebben. Het middel – een veelgebruikt ingrediënt in crèmes en sprays om de muggen van je lijf te houden – blijkt muggen niet af te stoten door contact met hun snuit, maar door aanraking van hun poten. De onderzoekers, van onder meer de Rockefeller Universiteit, hopen dat dit inzicht zal helpen bij het ontwikkelen van nieuwe anti-muggenmiddelen. De resultaten verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology

De wetenschappers smeerden Deet en andere bittere substanties op delen van hun armen, om die vervolgens in een kooi met ongevaarlijke gelekoortsmuggen te steken. Iets vergelijkbaars deden ze met plastic membranen gevuld met bloed, waarbij de mug kon steken door onbehandeld plastic of plastic besmeerd met Deet of andere bittere stoffen.

Uitkomst: zomaar een bittere substantie vinden de muggen wel vervelend om te drinken, maar als alleen snuit of poten ermee in contact komen bij een landing, deert het ze niet. Bij Deet, ontwikkeld in de Tweede Wereldoorlog om soldaten te beschermen tegen tropische muggenziekten als malaria en knokkelkoorts, zag het beeld er totaal anders uit. Stukken huid of plastic ingesmeerd met het anti-insectenmiddel meden de dieren als de pest.

Bij muggen zijn het de vrouwtjes die bijten. Ze dringt met stiletten op haar kop de huid binnen, waarna de steeksnuit op zoek gaat naar een bloedvat. De mug zuigt met het bloedmaal eiwitten op die ze nodig heeft voor de ontwikkeling van haar eitjes. Tijdens het drinken, pompt de mug speeksel de huid in dat voorkomt dat het bloed gaat stollen. Dat speeksel bevat voor mensen vreemde eiwitten en wekt daardoor een afweerreactie van ons immuunsysteem op. Gevolg: rode, jeukende bultjes.

Maar kwam dat doordat de snuit bij het bijten in contact kwam met Deet? Of was alleen al contact met de poten voldoende voor de mug om ervandoor te gaan? Beide lichaamsdelen bevatten kleine haartjes die smaak kunnen waarnemen, vergelijkbaar met de tong bij de mens.

Om dat uit te testen verwijderden de onderzoekers eerst chirurgisch de poten van muggen, in een poging de dieren te laten drinken zonder ledematen. Het werd geen succes: de dieren blijken de poten nodig te hebben om kracht te zetten om de huid binnen te dringen met de ‘stiletten’ (dolkvormige buisjes) op de kop.

In vervolgexperimenten bedekten de wetenschappers de huid van de proefpersonen met een keukenhandschoen, om daar gaatjes in te maken van circa 1,5 millimeter. Die afstand is zo klein dat de mug niet goed zijn poten op de huid kan zetten. Nu bleek dat insmeren van de huid met Deet de muggen niet langer op afstand houdt. Oftewel: blijkbaar is alleen contact van de monddelen met Deet onvoldoende om de mug te weren, contact met poten speelt een cruciale rol bij het succes van het antimuggenmiddel. Dat het echt zo werkt, werd nog eens bevestigd toen de onderzoekers op de poten van de dieren een speciale lijm smeerden die de smaaksensoren verstoort. 

Medisch entomoloog Bart Knols, niet betrokken bij de Amerikaanse muggenstudie, is zeer te spreken over het onderzoek. ‘Dit werk ontrafelt eindelijk een stukje van het mysterie over de werking van Deet. In mijn eigen onderzoek toonden we al meer dan tien jaar geleden aan dat een klamboe behandeld met Deet muggen kan doden, hetgeen toen ook al een onverwacht resultaat was. De huidige bevindingen kunnen wellicht goed van pas komen bij de ontwikkeling van nieuwe afweermiddelen.’

Meer over de mug

Muggenexpert Bart Knols slikte een pil die eigenlijk bedoeld is om huisdieren te ontvlooien. Maar ook op de mens bleek het middel effect te hebben: elke mug die Knols bijt, valt dood neer. ‘Dit is een radicaal nieuwe manier om ziekten als malaria te bestrijden.

Zon, zee,… zzzjjjjiiiiiii! Tijd voor een opfriscursus over Culex pipiens, de mug. Want nee: ze komen niet af op licht en er is géén bewijs dat uw muggenspul helpt tegen de jeuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.