Glijbekisting stampt toren uit de grond

Tien tot vijftien centimeter per uur groeide de Mondriaantoren de afgelopen weken. Dag en nacht moest worden doorgewerkt, vanwege een in Nederland amper gebruikte bouwtechniek....

Bart Dirks

HOE BOUW JE zo snel mogelijk een hoge torenflat of kantoorkolos?

Natuurlijk kun je muurtjes gaan metselen tot je boven bent. Of je neemt prefab-platen van beton en zet die naast en op elkaar. Of, zoals bij het World Trade Centrum in Rotterdam, je construeert eerst het dak en zet daar telkens een verdieping onder. En bij de bouw van de Rembrandttoren in Amsterdam zaten twee hijskranen aan de buitenkant vastgekleefd. Ze klommen als het ware met het gebouw mee - in 1993 een voor Europa ongekend technisch hoogstandje.

Ook bij de buurman van de 136 meter hoge Rembrandttoren, de dertien meter lagere Mon driaantoren, komt een speciale techniek kijken: glijbekisting. Volgens dat principe groeit het gebouw centimeter voor centimeter, omdat zonder onderbreking beton wordt gestort in een grote mal. Dat beton wordt vanaf de grond naar boven gepompt.

In het verse beton zitten tientallen 'klimstaven', grote pinnen waaraan de bekisting vastzit. Terwijl het beton wordt gestort, schuift de bekisting langzaam omhoog. Dat kan doordat de kist zich via hydraulische vijzels langs de staven in het beton omhoog 'rupst'. Afhankelijk van hoe snel het beton bindt, kan de bekisting per uur wel vijftien centimeter stijgen - een getraind oog ziet de bouwconstructie aan het beton dan om de vier minuten één centimeter omhoog springen; op de kist zelf merken de wapenvlechters en betonstorters er niets van.

Het is een nauwkeurige klus. Het beton mag niet te snel harden, maar evenmin nat onder de stijgende bekisting uitkomen. Bij de Mondriaantoren bij station Amsterdam-Amstel bewaakt een Noorse betontechnoloog voortdurend de kwaliteit. Hij steekt zijn meetapparatuur in de grijze massa zoals in de oven met een breinaald wordt getest of de cake al gaar is. In de mal zit 1,10 meter beton; zaak is dat de bovenste laag van 50 centimeter nog helemaal zacht is terwijl de onderste 60 centimeter al flink bindt. Klopt die verhouding niet, dan moeten de ingenieurs van het Oostenrijkse Gleitbau, specialisten op het gebied van glijbekisting, het aantal sprongetjes per minuut opvoeren of terugdraaien.

Door dag en nacht beton te storten, ontstaat een zeer constante betonkwaliteit. De kaarsrechte muren hebben geen naden: die ontstaan alleen als de werkzaamheden worden stilgelegd. 'Dat hebben we maar drie keer hoeven doen', zegt P. van der Tiel, projectleider namens Bouwcombinatie Van Eesteren-Heijmans. 'Eén keer vanwege storm, twee keer om de hijskranen op te hogen.'

Een noodstop, bijvoorbeeld omdat er slecht weer op komst is, is dan ook geen kwestie van het gevaarte even stilzetten, legt Van der Thiel uit. 'De snelheid van de kist wordt teruggebracht naar vijf centimeter per uur tot de bovenkant van de mal veertig centimeter boven het beton staat. Nadeel is dat bij stilstand de bekisting gaat verkleven aan het beton. Dat is heel lastig losbikken en schoonmaken.'

Werken met glijbekisting betekent dat er vooraf goed overleg moet zijn met omwonenden die de klok rond overlast kunnen hebben en dat er strakke 24 uurs-werkroosters moeten komen. Dat maakt de productie duur, maar daar staat tegenover dat het gebouw zestien tot achttien weken sneller opgeleverd wordt en dus eerder verhuurd kan worden door opdrachtgever Delta Lloyd Vastgoed.

Overigens maakte de glijbekisting bij 'de Mondriaan' een valse start. Bij de eerste verdiepingen bleeft de bekisting steken. Het beton bleek van matige kwaliteit te zijn, waarna twee meter wand weer moest worden afgebroken. Doordat de wanden in de onderste lagen opnieuw zijn gestort met hoogwaardig 'hogesterktebeton', kan de wand over de gehele hoogte even dik zijn.

Afgelopen week is het hoogste punt van de Mondriaantoren bereikt en de glijbekisting ontmanteld. Nu kunnen de vloeren worden ingelegd, want het gebouw is nog maar een betonnen karkas. Daarna volgen ook de zijvleugels en de spits op 123 meter.

Glijbekisting bestaat al sinds de jaren twintig, maar is in Nederland vooralsnog sporadisch toegepast. De primeur was in 1960 voor de Euromast in Rotterdam, waarvan de betonnen pilaar binnen 125 uur klaar was. De totale bouw, duurde 23 dagen, één uur en 59 minuten.

'Maar over de grens wordt het wel zeer regelmatig gebruikt', zegt Van der Thiel. 'In Keulen glijden ze in een gebouw naast de Dom negen liftkernen. Glijbekisting is zeer geschikt voor rechte wanden, zoals grote silo's, schoorstenen of rechte gebouwen.' Ook in de offshore wordt bij de bouw van de reusachtige platforms vaak glijbekisting gebruikt.

Door de opmars van steeds hogere kantoorflats en woontorens in Nederland zal de techniek ook hier steeds vaker gebruikt gaan worden, verwacht Van der Thiel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden