Gierenpopulaties in Afrika worden ernstig bedreigd

Het gaat schokkend slecht met de gieren in Afrika. Ze worden verkocht als medicijn, als bushmeat gegeten of vergiftigd.

Rüppells gieren op de uitkijk.Beeld HH

Waar ze allemaal niet goed voor zijn: je houdt er niet alleen boze geesten mee buiten de deur, maar ook kwalen als epilepsie en cholera. Bovendien helpen ze de toekomst te voorspellen en verhogen ze de kans op succes in loterijen. Daarom zijn koppen, poten en veren van roofvogels zo gewild in die delen van Afrika waar de traditionele geneeskunde en bijgeloof nog serieus worden genomen.

Vaak zijn het bedreigde vogelsoorten die slachtoffer worden van deze tradities, zegt Ralph Buij, onderzoeker bij kennisinstituut Alterra in Wageningen. Samen met collega's deed hij onderzoek naar het lot van de gieren in West- en Centraal Afrika. Hij schrok van wat hij zag. Op markten in twaalf landen telden hij en zijn collega's lichaamsdelen van 52 soorten roofvogels, waaronder zeven soorten gieren. Dat in een regio waar ongeveer 70 soorten roofvogels voorkomen.

Buij: 'De traditionele geneeskunde bestaat al lang, maar zij wordt tegenwoordig op steeds grotere schaal toegepast. In landen als Nigeria groeit de bevolking snel en neemt de vraag naar delen van roofvogels sterk toe. Ook in Benin, Burkina Faso, Kameroen, Senegal en Mali vind je markten waar gieren worden verkocht. Het is desastreus voor soorten die de afgelopen decennia toch al sterk in aantal zijn afgenomen.'

Gieren worden ook gegeten. 'Een volwassen oorgier kan 7 of 8 kilo wegen, dus daar zit wel wat vlees aan', zegt Buij. 'In grote delen van Afrika zijn mensen afhankelijk van bushmeat. Veel mensen hebben geen geld voor geiten of kippen. Een man in Kameroen zei tegen me: als ik een kip heb, verkoop ik die. Als ik zelf vlees wil, haal ik dat uit de bush.'

Ralph Buij, onderzoeker bij kennisinstituut Alterra in Wageningen.
Een gier in een boom op Texel.Beeld anp

Hoe sterk zijn de gierenpopulaties in Afrika geslonken?

'Voor zeven soorten gieren hebben we vastgesteld dat er een afname was van 80 procent over een tijdspanne van drie generaties - ofwel in ruim vijftig jaar. We telden 2.600 gieren en andere roofvogels op markten. Op basis hiervan schatten we dat in West- en Centraal-Afrika jaarlijks ongeveer 5.000 roofvogels worden verhandeld.'

Duizenden vogels? Dan valt het toch wel mee?

'Het zijn dieren die zich langzaam voortplanten. Een klein verlies in aantal is een groot verlies voor een populatie. De populaties zijn klein en verspreid over een enorm groot gebied. Neem de witkopgier: daarvan wordt geschat dat er nog slechts enkele honderden voorkomen in West-Afrika.'

Hoe kunnen jullie de omvang van een populatie vaststellen?

'Door te tellen. Waarnemers rijden duizenden kilometers en tellen roofvogels vanuit de auto. De afname van het aantal gieren en andere roofvogels in West- en Midden-Afrika is onder meer gebaseerd op tellingen over een afstand van meer dan 8.000 kilometer in de jaren zestig en langs dezelfde wegen in 2004. Ook zijn tellingen gedaan bij rotswanden, waar gieren broedkolonies hebben.'

Beeld anp

Welke gieren zijn het meest bedreigd?

'De witruggier, Rüppells gier, kapgier en aasgier staan momenteel als 'bedreigd' op de rode lijst van de Internationale Unie voor Natuurbescherming (IUCN). De witkopgier, de oorgier en de Kaapse gier staan te boek als 'kwetsbaar'. Onze analyses geven aan dat al deze gieren nu 'ernstig bedreigd' zijn.

'Het is niet alleen de (medicijn)handel die de gieren bedreigt. Met name in zuidelijk en Oost-Afrika zijn het stropers die achter gieren aangaan. Ze vergiftigen de vogels omdat die hun aanwezigheid verraden als ze bezig zijn olifanten te ontdoen van hun slagtanden. Ook leggen gieren het loodje door te eten van karkassen van beesten die zijn vergiftigd door veehouders.'

Met welke maatregelen zou je de gieren kunnen beschermen? Een jachtverbod?

'Het zou al een belangrijke stap zijn als de goedkope pesticiden die worden gebruikt om dieren te vergiftigen uit de handel worden genomen. Die spullen zijn in westerse landen verboden, maar worden in Afrika nog op grote schaal verkocht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden