InterviewGezondheidseconomen

Gezondheidseconomen kraken coronabeleid: ‘Desastreus voor de economie’

Op de ponten van de Maasveren is een mondkapje, of iets dat het benadert, nu verplicht.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het Nederland van na de zomer is opgedeeld in coronaregio’s en wordt bestuurd door een overheid die zo zelfverzekerd optreedt tegen het virus dat het consumentenvertrouwen opveert. Zo zouden gezondheidseconomen Xander Koolman en Jochen Mierau het graag zien, want ‘flattening the curve, wat we nu doen, is eigenlijk deepening the crisis’.

Betonblokken op de Afsluitdijk, midden op de A7. Agenten erbij, die automobilisten tegenhouden en aanspreken, vriendelijk doch dringend. Mevrouw, u rijdt naar de noordelijke coronaregio, is dat echt nodig? U heeft het coronadashboard van uw eigen regio toch gezien? In uw regio is het virus actief, uw stoplicht staat op code rood. Zou u niet beter teruggaan? Trouwens, u lijkt wat snotterig, heeft u zich al laten testen?

Blik vooruit op het najaar met gezondheidseconomen Xander Koolman (VU Amsterdam) en Jochen Mierau (Rijksuniversiteit Groningen) en al snel komen zulke visioenen ter tafel. Corona-arme corridors, waar de beperkingen minimaal zijn en waarbinnen het vrij reizen is. Internationale afspraken over de aanpak van covid-19. En natuurlijk: GGD’s die zo zichtbaar strijden tegen het virus dat mensen zich weer veilig genoeg voelen om te investeren, te kopen, te ondernemen.

‘Zoals de cijfers nu zijn, is corona helemaal geen grote, gevaarlijke ziekte meer’, zegt Koolman. ‘Er zijn per dag momenteel meer sterfgevallen door zelfdoding dan door corona. Maar voor de economie is het huidige beleid nog steeds desastreus. We bieden niet voldoende veiligheid. Dat moet absoluut anders.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

U ondertekende deze week, samen met zo’n tien andere wetenschappers, een PvdA-oproep om het coronabeleid tussentijds te laten evalueren. Waarom?

Mierau: ‘We weten inmiddels meer over het virus, en over onszelf. Die lessen wil je kunnen gebruiken als straks in oktober het griepseizoen begint.’

Koolman: ‘Toen de uitbraak begon, ontstond bij vele RIVM’s in Europa het gevoel dat we dit virus niet meer weg zouden kunnen krijgen. Gaandeweg hebben we geleerd dat het virus toch te beheersen blijkt. Nieuw-Zeeland, Australië en IJsland zijn goed op weg. En in landen als Noorwegen, Denemarken en Finland hebben politici besloten tot een andere, risicomijdende koers, richting indammen, vaak tegen het advies van hun landelijke RIVM’s in. Toch zeggen nu daar ook de volksgezondheidsadviseurs: eigenlijk is dit wel een succes.’

In China en Zuid-Korea laaide het virus anders weer op.

Mierau: ‘Dat klopt, maar dat is een beetje de nieuwe realiteit waarin we nu zitten. Het is niet zo dat er straks geen uitbraken meer zijn. Maar als we elke keer in staat zijn ze snel te controleren, kunnen we voor een belangrijk deel met ons leven verdergaan. Er is een verschil tussen vijftig nieuwe gevallen verspreid over Nederland opsporen, of vijftig bij dat restaurant in Leer, in mijn geboorteland Duitsland. In één klap vijftig mensen waarvan je weet: die zijn in contact geweest. Zo dam je het in.’

Koolman: ‘Als je dat lang genoeg volhoudt, dan heb je op een gegeven moment alle clusters wel in kaart. Dan kun je elk ziektegeval herleiden: die moet tot dat cluster behoren.’

Mierau: ‘Zo straal je controle uit. En bouw je het vertrouwen op dat je het virus aankunt.’

Jochen Mierau, gezondheidseconoom aan de RUG.Beeld RUG

Dat is toch al het beleid? ‘Elke keer dat het virus oplaait, moeten we klaarstaan om het weer de kop in te drukken. Om het in te dammen’, zei minister De Jonge vorige maand bij de bekendmaking van de eerste versoepelingen.

Mierau: ‘Indammen betekent hier iets wezenlijk anders dan in Duitsland. In Nederland is de richtlijn over wanneer je getest moet worden: pas als je symptomen hebt. In Duitsland, daarentegen, is contact met iemand die corona heeft al een reden voor een test. Als je wacht tot mensen symptomen hebben, kan het zijn dat je het zicht op het virus kwijtraakt. Dat lijkt misschien overkill, maar zo krijg je het virus onder controle. Ik denk dat we dat echt kunnen leren van andere landen, waar men veel actiever is met bron- en contactopsporing dan in Nederland.’

Als we niet veel strenger worden, staan we straks alleen, zegt u eigenlijk.

Koolman: ‘Er komt een Europees economisch herstelfonds, van voorlopig 750 miljard euro. Daarin komt vast ook een paragraaf over hoe landen gaan voorkomen dat er straks weer een uitbraak komt. Het is ondenkbaar dat we zoveel geld uitgeven om de economie vlot te trekken, maar toelaten dat sommige landen het virus gewoon laten oplaaien en daarmee andere landen in de problemen brengen.’

Het virus met alle macht bestrijden is ook niet bepaald goedkoop. In 2003 lukte het om het sarsvirus de wereld uit te krijgen. Kosten: naar schatting 3- tot 9 miljard dollar per sarspatiënt, bleek naderhand.

Koolman: ‘Ja, als je het zo uitdrukt, dan is geen enkele samenleving natuurlijk bereid om dat te doen. Het gaat vooral om het aantal patiënten dat ze toen hebben voorkomen. Als je langjarig kijkt naar de economische groei, dan zie je wel schade, maar lang niet zo veel als men aanvankelijk had verwacht.

‘Dat komt omdat het een harde, maar korte ingreep was. Economen zeggen: flattening the curve, wat wij doen, is eigenlijk deepening the crisis. Daarmee bedoelen we: een economie ondervindt grote schade van langdurige onzekerheid, maar kan wel tegen een scherpe ingreep, waarna de weg naar boven weer teruggevonden wordt.’

‘De huidige beperkingen bieden geen economisch fundament waarmee we nog drie jaar door kunnen, tot er misschien een vaccin is. Mensen hebben nog te weinig vertrouwen. Als horecaondernemer denk je: ik kan nu wel weer open, maar ik kan nog geen winst maken. Dus overweeg je bedrijfsbeëindiging. Dat willen we voorkomen.’

Zoals je op een Riskbord gebieden verovert, zo zullen we terrein moeten herwinnen op het virus, denken Koolman en Mierau: streek voor streek, land voor land, en uiteindelijk misschien continent voor continent. Dat begint wat Mierau betreft met het ophakken van Nederland in regio’s, elk met een eigen coronabeleid, afhankelijk van hoe het virus er rondwaart.

Dossier coronavirus: een handig overzicht van de belangrijkste zaken rondom het coronavirus

Xander Koolman, gezondheidseconoom aan de VU.Beeld VU Amsterdam

En als het virus oplaait in Limburg, en je wilt als Limburger op familiebezoek in Groningen?

Mierau: ‘De intelligente lockdown is gebaseerd op het mensbeeld: iedereen heeft en neemt zijn verantwoordelijkheid. Dat is de basis van het beleid. En als je burgers het vertrouwen geeft dat als iedereen zich aan de regels houdt, we kunnen versoepelen, denk ik dat het wel losloopt.’

‘Bovendien: zouden mensen nou echt met busjes tegelijk van Limburg naar Groningen gaan om op de Grote Markt bier te drinken? Zo ja, dan kun je altijd nog de vorm van grenscontrole invoeren die er was tussen Nederland en Duitsland, met iemand aan de grens die zei: jongens, je mág doorrijden, maar neem je verantwoordelijkheid. Een groot deel ging terug.’

U klinkt nu wel als de noorderling die de buitenwereld wil weren. Lekker bij de Martinitoren op het terras zitten terwijl de rest van de wereld vergaat.

Mierau, gekscherend: ‘Ja dat is wat we altijd doen… Tegelijkertijd kan het ook gebeuren dat het virus binnenkomt via de Eemshaven. Dan zijn wij de sjaak.’

En de Nederlander die op bezoek wil bij familie in China of Brazilië?

Koolman: ‘Het makkelijkste antwoord op die vraag is: dat betekent toch quarantaine van twee weken. En nee, dat is niet erg vriendelijk. Mijn schoonmoeder is overleden en haar zoon – mijn zwager – kon haar niet bezoeken omdat hij in Engeland zat. Dat is je moeder! Verschrikkelijk. Dat zijn enorme prijzen om te betalen natuurlijk.’

Mierau: ‘Ook daarvoor is die Europese afstemming zo belangrijk. Wij zijn een epidemiologische corridor, waar je zonder verdere maatregelen heen en weer moet kunnen reizen, tenzij in jouw deelregio op dat moment het stoplicht op rood staat. In Europa kunnen we hiermee aan de slag. En ik denk dat we er op een gegeven moment ook met andere landen afspraken over kunnen maken.’

Van Dissel: wellicht ook coronatest zonder symptomen

Zelden werden critici zo op hun wenken bediend. Het RIVM staat op het punt te onderzoeken of het effect heeft om ook personen te testen die met een coronageïnfecteerde in contact zijn geweest, maar zelf geen symptomen hebben. Mensen die daarvoor nu nog in quarantaine moeten, kunnen zo misschien weer eerder de straat op.

Dat zegt Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team, dat het kabinet bijstaat. ‘Dit kan een zinvolle handeling zijn, zeker nu we testcapaciteit over hebben’, zegt Van Dissel. Wel wil het OMT eerst kort onderzoeken of het testen mensen niet ten onrechte virusvrij verklaart. ‘Het moet wel op bewijs berusten’, zegt Van Dissel.

Indamming van het virus is en blijft het uitgangspunt, benadrukt de OMT-baas. ‘We willen het virus niet laten rondgaan, we willen het zo klein mogelijk houden. Al moet je beseffen dat we ook straks opvlamminkjes zullen houden, zoals we nu zien in China, Zuid-Korea en Duitsland.’

Ook het opdelen van het land in regio’s ‘is gewoon beleid’, zegt Van Dissel. Zo is het ‘coronadashboard’ al ingedeeld per regio. Maatwerk is ‘de logische volgende stap’, zegt hij: ‘Als iets lokaal speelt, ga je natuurlijk geen landelijke maatregelen adviseren. Als er bijvoorbeeld uitbraken zijn bij slachterijen of tuinders, zoals nu, probeer je te komen met maatregelen gericht op die sectoren.’

Lees ook

Een vergeten hoofdstuk: de coronacrisis (?) van 1890
Een ietwat vergeten hoofdstuk in de medische geschiedenis: 130 jaar geleden trok er opeens een geheimzinnige longziekte de wereld rond die het leven ernstig ontwrichtte. Is wat we vandaag meemaken al eerder gebeurd?

Jaap van Dissel, de corona-adviseur des vaderlands: ‘En dan weet je: dit wordt bijna onmogelijk om te beheersen’
Sinds de uitbraak van de corona-epidemie is internist-infectioloog Jaap van Dissel met zijn kalme stem en erudiete uitstraling uitgegroeid tot de behandelend arts van Nederland. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden