Gevonden aan Engels strand: stukje dinobrein

Een onopvallend steentje dat al tien jaar geleden werd opgeraapt aan de kust in het Engelse Sussex, blijkt bij nader inzien niets meer of minder dan een stukje gefossiliseerd dinosaurusbrein. Een wereldprimeur, en zeer uitzonderlijk, omdat zacht weefsel doorgaans snel vergaat.

Het stukje dinobrein. Beeld Universiteit van Manchester

Maar kennelijk belandde deze dino 133 miljoen jaar geleden met zijn kop in een zuur moeras, waar het zachte weefsel versteende. 'Een verbijsterende ontdekking', aldus Alex Liu van de Universiteit van Cambridge, een van de wetenschappers die het fossiel vandaag presenteert. 'De kans dat hersenweefsel bewaard blijft is ongelooflijk klein.' De rest van het dier moet door de miljoenen jaren verloren zijn gegaan.

Volgens de Britten gaat het om een vier tot vijf meter lange iguanodon, een plantenetende dinosauriër waarvan in het gebied veel fossielen worden gevonden. Al is dat wel een 'informele inschatting', erkennen de onderzoekers.

Het klontje versteende dinobrein is om nog een reden bijzonder: het is de laatste ontdekking van Martin Brasier, een vooraanstaande paleontoloog uit Oxford die twee jaar geleden omkwam bij een spraakmakend verkeersongeval. Zijn auto werd frontaal aangereden door een in slaap gesukkelde alleenstaande vader van drie kinderen, die twee banen had om rond te kunnen komen. Het ongeval ontketende destijds een debat over verborgen armoede in Groot-Brittannië.

Worstvormig breintje

Brasier was destijds al volop bezig het steentje, in 2004 nabij het kustplaatsje Bexhill opgeraapt door een amateur, te bestuderen. Al in zijn eerste e-mail aan de vinder liet Brasier doorschemeren dat hij dacht aan breinweefsel. Microscoopopnames en CT-scans lijken dat nu te bevestigen: in het steentje zijn minuscule bloedvaatjes te zien en plooien die volgens experts hersenvlies zijn, de taaie beschermlaag om het brein.

'Heel bijzonder', vindt ook paleontoloog Anne Schulp van Naturalis, niet betrokken bij de analyse. Toch zat de ontdekking er ook aan te komen, denkt hij: 'Bewaard gebleven weke delen staan de laatste jaren in de belangstelling: denk bijvoorbeeld aan versteende huidafdrukken, of aan fossielen die een hint geven van de ligging van organen. Ik sla er dan ook niet meer steil van achterover dat er nu een hersenfossiel boven water komt waarin nog een spoor van de oorspronkelijke opbouw is aan te tonen.'

Veel nieuwe inzichten over de dinosauriërs zelf vallen uit het fossiel niet af te leiden, erkennen ook de onderzoekers zelf. 'Van alle dinosaurusgroepen weten we ongeveer wel hoe de hersenholte en dus de opvulling eruit ziet', mailt Schulp vanaf het congres waar het hersenklompje vandaag werd gepresenteerd.

Dinosauriërs liepen rond met in hun bovenkamer een klein, ietwat worstvormig breintje, omgeven door een wolk van bloedvaten en holtes. Dat brein zal ongeveer de helft van de hersenholte hebben gevuld. De iguanadon liep rond met een heel behoorlijk stel hersenen: hij had anderhalf keer meer brein voor zijn gewicht dan een krokodil.

De formele beschrijving van het fossiel staat deze maand in een speciale, aan Brasier opgedragen uitgave van het Geologisch Genootschap van Londen. Brasier zelf is eerste auteur.

Beeld Universiteit van Manchester
Beeld Universiteit van Manchester
Beeld Universiteit van Manchester
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.