Gerimpelde aarde, uitgedroogd

LENINSK ‘Het is dit jaar heel slecht. Niks eigenlijk.’ Joeri Goremikin (54) zit aan een houten tafel in zijn kleine uitspanning in de eindeloze leegte....

Van onze correspondent Arnout Brouwers

Joeri wordt omgeven door drie grote honden, vijf tractoren, drie grote combines en vierduizend hectare van zijn land, waar hij al sinds 1992 samen met drie andere boeren tarwe en gerst verbouwt. Ze wonen allen een vijftiental kilometer verderop, bij het plaatsje Leninsk. Hier is verder alleen maar de aarde, een schier eindeloze vlakte op geregelde afstand onderbroken door grote hooistapels.

Gerimpelde aarde, gekloofd, uitgedroogd. ‘Tot half mei ging alles goed met het weer. Maar sinds die tijd zitten we in een hete pan, zonder regen en met de droge wind die zelfs als er nog vocht in de grond zit de tarwe kan verbranden. Dit jaar halen we hoogstens een derde van wat we normaal oogsten, en dat bijna uitsluitend door de wintergewassen. ’

Het gebied rond Volgograd behoort tot de zwaarst getroffen regio’s in wat de grootste Russische droogte sinds tijden is. Al 24 regio’s in Rusland, vooral langs de Volga en in de Oeral, zijn uitgeroepen tot noodgebieden. De verwachtingen over de Russische graanproductie van dit jaar, die normaal rond de honderd miljoen ton ligt, worden rap teruggeschroefd. Eerst werd gesproken over 85 miljoen ton, nu houden analisten al rekening met 70 miljoen of minder.

Maar in sommige gebieden is de terugval nog veel dramatischer, zoals hier. Het leidde tot geruchten over een gevoelig onderwerp, zeker in een land dat ontvankelijk is voor volksoproer en revolutie: de broodprijs, die snel zou gaan stijgen. Premier Poetin haastte zich deze geruchten te ontzenuwen: Rusland heeft reserves genoeg om dat te voorkomen, zei hij, en de boeren krijgen hulp. Alleen de export zal teruglopen, wat de graanprijzen op de handelsbeurs van Chicago sinds juni al bijna 40 procent heeft doen stijgen.

Kolchoz
Van stijgende graanprijzen merkt Joeri echter niks. Hij verbouwt zijn hele leven al graan, eerst in de kolchoz, daarna met drie kameraden als privébedrijf. ‘De prijzen hier zijn alleen maar gekelderd, zeker sinds de grote broodfabrikanten zich hebben verenigd en gemeenschappelijke prijsafspraken hebben gemaakt.’

Vroeger, mijmert Joeri, liep de prijs van graan in de pas met die van benzine – een cruciale kostenfactor in de gemechaniseerde landbouw. Nu is benzine tot zes keer duurder geworden. Hij maakt zich zorgen over de levensvatbaarheid van zijn bedrijf, omdat dit het derde opeenvolgende jaar is met een tegenvallende oogst. Als ze geen uitstel van betaling krijgen voor de lening van twee miljoen roebel die ze begin dit jaar hebben genomen, raken ze hun combines kwijt aan de bank en houdt het op.

En zoals Joeri zijn er veel boeren in dit gebied, beaamt Sergej Sapelnikov, de verantwoordelijke voor landbouw in het regionale bestuur. ‘De droogte van dit jaar zou de dood voor de graancultuur in dit gebied kunnen betekenen.’ Zijn kantoor staat in het centrum van Leninsk, waar de meeste mensen uit de regio wonen.

Hoewel het plaatsje aan alle kanten tientallen kilometers lang wordt omgeven door boerenland en hoewel de enige markante gebouwen in het weidse landschap de reusachtige grijze graansilo’s zijn, werkt volgens Sapelnikov nog maar een fractie van de bevolking (‘507 mensen van de 34 duizend om precies te zijn’) in de landbouw. Een deel van de rest rijdt elke dag 70 kilometer naar Volgograd om daar zijn brood te verdienen.

Riskant boeren
Als om de buitenlandse verslaggever ervan te overtuigen dat de slechte oogst – ‘drie tot vijf keer minder dan gepland’ – in ieder geval niet zijn schuld is, benadrukt de lokale ambtenaar dat deze regio het stempel ‘riskant boeren’ draagt. Let wel: het is het weer dat niet meewerkt, al jaren niet.

Graan is verreweg de dominante landbouwactiviteit in de regio-Leninsk, op afstand gevolgd door de (geïrrigeerde) verbouw van groenten. Ook zijn er kleine veehouders. Eigenlijk is dit helemaal geen gebied om graan te verbouwen, zegt Sapelnikov. ‘Dat we dat hier massaal doen, is een gevolg van de centrale planning uit de oude (communistische, red) tijd. Maar eigenlijk zouden we beter groenten kunnen kweken en ons verder beperken tot leveren van veevoer.’

De Russische staat en buitenlandse investeerders hebben de afgelopen jaren miljarden euro’s gepompt in het opkrikken van de landbouw – een sector die vrijwel direct na de instorting van de Sovjet-Unie in 1991 zelf ook het leven gaf. Kolchozen vielen uit elkaar, de gezamenlijke goederen werden geplunderd en ieder ging zijn weegs, in veel gevallen naar de stad.

Ondanks de recente inspanningen is de situatie voor boeren niet te vergelijken met de goed geoliede subsidiestroom zoals bijvoorbeeld de Europese Unie die kent. Sapelnikov zegt te hopen dat de boeren in de regio in ieder geval deels zullen worden gecompenseerd. In totaal zijn er uit heel Rusland smeekbeden aan het Kremlin verstuurd om circa een miljard euro aan leningen om de ergste financiële nood te lenigen.

Maar alle cijfers over investeringen, subsidies en staatsleningen voor de getroffen boeren ten spijt, Joeri moet erkennen nog nooit een roebel steun van de staat gekregen te hebben – en hij verwacht dat het dit keer niet anders zal lopen. ‘Ze kunnen wel praten over subsidies, maar die bereiken blijkbaar nooit dit niveau’, zegt hij, zijn armen spreidend naar de landerijen waarop hij graan en gerst verbouwt. En wat vindt Joeri van die praat dat dit geen gebied is voor graan? ‘Wat heb ik aan die wijsheid? Ik heb mijn hele leven niets anders gedaan dan hier graan verbouwen.’

Moskou zucht onder recordhitte en smog
‘Ecologen adviseren Moskovieten de komende dagen niet in te ademen!’ Met deze zin, die niet zo heel ver van de waarheid af ligt, opende deze week de tabloid Moskovskii Komsomolets de voorpagina.

Deze week bereikte de temperatuur in de Russische hoofdstad de recordhoogte van 37,4 graden. Die ging vergezeld van de ergste smog sinds 2002 – een fenomeen dat jaarlijks wordt veroorzaakt door grote veenbranden rond de stad.

De afgelopen dagen was het zicht in de stad sterk verminderd – en was het niveau van koolmonoxidevergiftiging in de stad tien keer hoger dan het acceptabel geachte niveau.

Volgens een Moskouse longarts ademen zijn stadgenoten op dit moment ‘elke paar uur het equivalent in van zo’n veertig sigaretten’. Volgens de leider van de Russische groene Partij kan de smog honderden extra doden tot gevolg hebben in de hoofdstad.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden