Genetische slavernij

Zelden zal de afwijzing van een patentaanvraag zo enthousiast zijn ontvangen door de indieners ervan. Jeremy Rifkin van de Foundation on Economic Trends in Washington en Stuart Newman van New York Medical College vroegen in december vorig jaar patent aan op de vorming van een zogeheten 'chimaera' van mens en...

Rik Nijland

Het negatieve oordeel van het Amerikaans patentbureau heeft de initiatiefnemers allerminst uit het veld geslagen. Een beroepsprocedure tegen de beslissing levert namelijk nieuwe publiciteit en discussie op, en daar was het ze vooral om te doen.

In de aanvraag worden drie technieken besproken waarmee een chimaera zou kunnen worden gecreëerd. Eén daarvan is vergelijkbaar met de wijze waarop in 1984 in Engeland combinaties werden gevormd van geit en schaap en schaap en koe. Daarbij verwijderde de onderzoeker uit een heel pril embryo cellen en verving die door embryonale cellen van het andere dier.

Hoewel de aanvraag van Rifkin en Newman dus niet is gebaseerd op wetenschappelijke luchtfietserij, hebben de initiatiefnemers absoluut niet de intentie om ooit zo'n dierengedrocht te produceren. Voor de Amerikaanse patentwetgeving is dat overigens ook niet nodig - een plan is in principe voldoende om een patent te verkrijgen.

Rifkin en Newman hopen slechts de discussie over de grenzen van de octrooiwetgeving aan te wakkeren. In 1980 opende het Amerikaanse Hooggerechtshof (met vijf tegen vier stemmen) de mogelijkheid levende organismen te patenteren. Sindsdien is er volgens Rifkin geen brede discussie meer gevoerd over de grenzen aan het patenteren van leven.

Rifkin, al sinds de begindagen van de moderne biotechnologie een kritisch volger van deze bedrijfstak, is fel gekant tegen patentering van levende organismen. Toch houden hij en Newman, die gepokt en gemazeld is in de Council for Responsible Genetics, in de officiële patentaanvraag de schijn op van een serieuze aanvraag.

Ze schrijven dat chimaera-embryo's van muis en mens van nut kunnen zijn in de ontwikkelingsbiologie, dat de combinatie van mens en baviaan of van mens en chimpansee in de farmaceutische industrie een rol kunnen spelen bij tests van nieuwe chemische verbindingen en dat mens-chimpansee of mens-varken-combinaties organen kunnen gaan leveren voor transplantaties.

Drie maanden geleden werd hun aanvraag afgewezen, maar de initiatiefnemers hielden de beslissing geheim om hun beroepszaak voor te bereiden. Pas eind vorige maand maakten ze de uitslag bekend. De afwijzing blijkt deels gebaseerd op technische gronden.

Zo voert het octrooibureau aan dat het idee om menselijke cellen in een dier te verwerken, niet nieuw is. Maar als belangrijkste argument verwijst het naar het 13de Amendement op de Amerikaanse grondwet: het verbod op slavernij. Patenten op menselijk leven kunnen daarom niet worden toegekend.

Daarmee werden Rifkin en Newman op hun wenken bediend. Niet alleen kunnen ze in beroep gaan tegen de beslissing - ze hebben al laten weten desnoods door te gaan tot het Hooggerechtshof - maar ook hopen ze met dit argument in de hand de discussie te entameren naar wat het begrip 'menselijk leven' precies inhoudt.

Zijn daarvoor meer cellen nodig, of is één menselijke cel al voldoende? Of strekt dit anti-slavernijprincipe zich ook uit naar patenten op dieren die een menselijk gen hebben ingebouwd gekregen? Daarmee zouden ze de medische biotechnologie in het hart kunnen treffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden