Column Tonie Mudde

Genetisch sleutelen lijkt soms net genetisch gokken

De Eerste Wet van Cruijff, elk voordeel heb z’n nadeel, blijkt ook te gelden in de genetica. Deze week maakten onderzoekers bekend dat een genmutatie die beschermt tegen hiv tegelijkertijd het sterfterisico vergroot. Dragers van de bewuste genmutatie gaan namelijk iets eerder dood tussen hun 41ste en 78ste, blijkt uit analyse van het dna en de gezondheid van ruim 400 duizend mensen.

Het gaat hier om dezelfde mutatie die de beruchte Chinese wetenschapper Jiankui He menselijke embryo’s meegaf, in een poging hen te beschermen tegen hiv. Zijn experiment resulteerde vorig jaar in de geboorte van twee genetisch herschreven baby’s. De complete wetenschappelijke wereld reageerde geschokt, omdat de geneticus op eigen houtje was gaan experimenteren met mensenlevens. Inmiddels is He ontslagen door zijn universiteit, de Chinese autoriteiten beraden zich nog op verdere vervolging.

Toen ik ooit begon als wetenschapsjournalist regende het nieuwsberichten van het kaliber ‘geluksgen maakt mensen positiever’ en ‘gen voor obesitas en diabetes’ ontdekt. Berichten die de suggestie opwekten dat we op het punt stonden van een medische revolutie. Depressief? Gewoon even draaien aan het geluksgen. Te dik? Druk dan drie keer op het obesitasgen en de kilo’s vliegen eraf.

Natuurlijk, ze bestaan, mutaties in een enkel gen die verantwoordelijk zijn voor een slopende ziekte, zoals de ziekte van Huntington die de hersenen aantast.

Maar bij verreweg de meeste van de tienduizenden genen die ons lichaam heeft, is het beeld een stuk diffuser. Neem dat dekselse CCR5-gen. Schakel het uit en je kunt geen hiv meer krijgen. Ook is er wat bewijs dat de genmutatie de kans op overleving na een beroerte vergroot, en beschermt tegen virussen als knokkelkoorts en Zika. Je zou van blijdschap bijna een dubbele helix in de lucht springen. Topidee, sleutelen aan dat gen, is de verleidelijke gedachte. Maar de schaduwkant is dat je weer eerder dood gaat aan de griep, waardoor het totaalplaatje van de levensverwachting juist negatief uitvalt.

Jiankui He hoopte met zijn genetisch gesleutel ons een toekomst in te leiden waarbij we onze kinderen sterker en gezonder kunnen maken dan we zelf ooit waren. Maar zolang we niet écht goed begrijpen wat het aan- en uitschakelen van bepaalde genen voor gevolgen heeft, zijn experimenten zoals die van de Chinese wetenschapper een genetisch casino. Kijk de roulettetafel draaien en het balletje stuiteren naar het volgende veelbelovende gen voor de medische wereld. Hoera, een genmutatie gevonden waardoor het risico op een hardlopersknie en migraine daalt! Je krijgt er alleen wel winderigheid en vruchtbaarheidsproblemen voor terug. Veel plezier met uw prijs, en tot een volgend avondje in het genetisch casino.

Lees ook:

De genbaby’s komen heus wel, ze zijn er zelfs al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden