Archeologie

Geheimzinnige oermens leefde 160 duizend jaar geleden op het dak van de wereld

Wie zit dáár nou op het dak van de wereld? Het is de denisovamens, de geheimzinnige halfbroer van de neanderthaler. Al zo’n 160 duizend jaar geleden, lang voordat moderne mensen het gebied betraden, leefde de oermens op eenzame hoogte op de Tibetaanse hoogvlakte, op ruim 3 kilometer hoogte.

Digitale reconstructie van de denisovakaak, door de gevonden rechterhelft te spiegelen. Beeld Jean-Jacques Hublin, MPI-EVA

Dat maken wetenschappers op uit een halve onderkaak, die opmerkelijk genoeg al in 1980 in een grot werd gevonden door een boeddhistische monnik. Naar nu blijkt bevat een van de twee kiezen in de kaak restjes eiwitten die drastisch afwijken van alles wat wetenschappers kennen van andere menssoorten. Dat is bewijs dat het hier moet gaan om de illustere, geheimzinnige denisovamens, schrijft het onderzoeksteam onder leiding van Jean-Jacques Hublin van het Max Planck Instituut voor evolutionaire antropologie in Leipzig in wetenschapsblad Nature.

Het is voor het eerst dat wetenschappers eindelijk een stukje denisovamens in handen hebben dat groter is dan een losse tand of kies. De denisovamens werd in 2010 ‘ontdekt’, nu eens niet aan de hand van een skelet, maar aan de hand van een minuscuul vingerkootje, opgegraven in een grot in het Altaigebergte in Rusland. Het kootje bleek genoeg dna te bevatten om vast te stellen dat het hier om een menssoort ging die de wetenschap nog niet kende.

In de jaren die volgden werd duidelijk dat de denisovamens zijn dna moet hebben doorgegeven aan hedendaagse Aziaten in onder meer Australië, Indonesië en China. Zo danken moderne bewoners van het Himalaya-hooggebergte hun vermogen om in ijle lucht te leven mede aan een genetische mutatie die ze diep in het verleden moeten hebben geërfd van de denisovamens. In gewoon Nederlands: de denisovamens moet, voordat hij uitstierf, kinderen hebben gekregen met de moderne mens – een soort die naar men aanneemt pas rond 35 duizend jaar geleden de Himalaya binnentrok.

Tastbaar bewijs

Maar intussen bleef ieder tastbaar bewijs van de geheimzinnige denisovamens ontbreken. Drie kiezen is alles wat men tot dusver van hem heeft teruggevonden, plus een botfragment van een meisje dat wonderlijk genoeg een denisovamens als moeder en een neanderthaler als vader moet hebben gehad.

En nu dus een onderkaak, hoog in de bergen. ‘Dit is heel erg leuk’, reageert hoogleraar oude steentijd Wil Roebroeks (Universiteit Leiden), niet betrokken bij de nieuwe ontdekking. ‘Heel belangrijk dat de denisovamensen, verre neven en nichten van de neanderthaler, nu een gezicht – of beter, een onderkaak – beginnen te krijgen.’

Het is ‘veelzeggend’ dat er diep in de prehistorie al mensachtigen overleefden op ruim 3.000 meter hoogte, vindt Roebroeks. ‘Daar hebben niet alleen biologische aanpassingen een rol in gespeeld, maar waarschijnlijk ook allerlei culturele aanpassingen, zoals goede kleding, jachttechnieken die voor voldoende voedsel zorgden en uiteraard... vuur’, reageert Roebroeks.

Over de leefstijl van de denisovamens is nog weinig bekend. In de grot waar de monnik de kaak vond, troffen archeologen later ook stenen werktuigen en dierenbotten met snijsporen aan, maar het is niet goed te zeggen wie die precies heeft achtergelaten.

Voor de datering van de kaak hadden de onderzoekers het geluk dat er door de millennia heen een plak kalksteen op is afgezet: materiaal waarvan men de ouderdom kan aflezen aan de hand van uit elkaar vallende natuurlijke radioactieve atomen in het gesteente.

Oermensen in vogelvlucht

Eén les wordt inmiddels steeds duidelijker: de mens zit vol genetische echo’s van eerdere soorten, schreven we in deze analyse. 

Kaak van de denisovamens. Beeld Jean-Jacques Hublin, MPI-EVA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden