Reconstructie Denisovamensen

Geheimzinnige oermens herrijst op sciencefictionachtige manier uit dna-monster

Een volk van stevige, gedrongen mensen met lage voorhoofden, een grote ronde hersenpan en opvallende brede monden. Zó ongeveer moet het geheimzinnige, verdwenen oervolk van de denisovamensen eruit hebben gezien. Aldus hun dna.

Reconstructie van een denisova-meisje. Beeld Maayan Harel

Hoewel archeologen nog nooit een skelet van een denisovamens hebben opgegraven, wisten Israëlische onderzoekers hun uiterlijk op sciencefictionachtige manier te bepalen, door het af te lezen uit hun dna.

De denisovamens moet vanaf ongeveer een half miljoen jaar geleden hebben geleefd in Azië, lang voordat de moderne mens er zijn intrede deed. Maar hoe ze eruit zagen weet niemand. Archeologen hebben van de mysterieuze menssoort alleen een vingerkootje, wat kiezen en tanden en een onderkaak teruggevonden – met als bonus dat men daaruit wel het dna van de oermens heeft kunnen halen.

Dna, waarmee bio-informaticus Liran Carmel en collega’s van de Hebreeuwse universiteit van Jeruzalem nu een ruw profiel van de denisovamens hebben opgesteld, schrijven ze in vakblad Cell. Het team voorspelde hoe hun skelet er op 32 punten ongeveer uit moeten hebben gezien – uiteenlopend van subtiliteiten zoals de dikte van hun tandglazuur tot opvallender zaken zoals de breedte van de ribbenkast.

Al met al levert dat een menssoort op die van een afstandje nog het meeste lijkt op een neanderthaler: gespierde bonken met een plat voorhoofd, een brede borstkas, wijde heupen en dikke vingers. Tot je hem beter bekijkt: vooral opvallend is dat de denisovamens een ongewoon hoofd heeft, veel breder dan dat van hedendaagse mensen.

Skeletafwijkingen

De reconstructie is natuurlijk maar een gemiddelde, reageert desgevraagd archeoloog en dna-expert Eveline Altena van het LUMC in Leiden. ‘Er zullen ongetwijfeld verschillen zijn geweest tussen mannen en vrouwen, en in de loop der tijd zullen ze op een aantal punten wat zijn veranderd.’ Niettemin spreekt ze van een ‘ontzettend interessant’ onderzoek. ‘Het leuke is dat ze op een heel inventieve manier te werk zijn gegaan om iets te kunnen zeggen over hoe die denisovanen eruit zagen. Bij gebrek aan fossielen moesten ze echt alle zeilen bijzetten.’

Kleimodel van een Denisovamens. Beeld Maayan Harel

Aan de reconstructie ging een hoop gepuzzel vooraf. Zo onderzocht Carmel of de genetische informatie uit de fossielen op de een of andere manier verband houdt met bekende erfelijke skeletafwijkingen bij hedendaagse mensen. Ook vergeleek hij het denisova-dna met de genetische informatie van de moderne mens, chimpansees en neanderthalers.

Vernieuwend is dat Carmel daarbij niet zozeer naar het dna zelf keek, maar naar de chemische verbindingen die eraan kleven – de ‘volumeknopjes’ waaraan je kunt zien hoe ‘hard’ welk stuk dna destijds stond afgesteld. Al met al levert dat een voorspelling op die zo’n vijf op de zes keer goed zit, schat het team.

Breed hoofd

Of je de denisovamens op straat zou herkennen, is de vraag. ‘Ze hadden, afgaand op dit onderzoek, een opvallend breed hoofd’, constateert Altena. ‘Maar aan de andere kant: ze verschilden niet extreem van de neanderthalers en konden met hen ook nakomelingen krijgen. Dus zo afwijkend waren ze niet.’

Carmel zelf wijst op de overeenkomsten tussen zijn reconstructie en twee incomplete, ruim 100 duizend jaar oude schedels die archeologen twee jaar geleden opgroeven in China. Dat zouden best eens twee denisovamensen kunnen zijn geweest, noteert hij in Cell.

Helemaal verdwenen is de denisovamens overigens niet. Nog altijd lopen modern Aziaten en Polynesiërs rond met in hun systeem zo’n 6 procent denisova-dna. Onder meer een genetische aanpassing waardoor Tibetanen in de Himalaya op grote hoogte kunnen overleven, lijken we te hebben overgeërfd van de enigmatische voorouder.

Kladversie van de reconstructie. Beeld Maayan Harel

De raadselachtige wereld van de denisovanen

De natuurlijke Europeaan: niet wit en blond, maar zwart
De oorspronkelijke Europeaan is blond, wit en licht van oogkleur, toch? De wetenschap wijst in een heel andere richting: Europa werd 99,4 procent van de tijd werd bewoond door donkere mensen.

Geheimzinnige oermens zat op het dak van de wereld
Wie zit dáár nou op het dak van de wereld? Het is de denisovamens, de geheimzinnige halfbroer van de neanderthaler. Al zo’n 160 duizend jaar geleden, leefde die op eenzame hoogte op de Tibetaanse hoogvlakte.

U zit vol raar prehistorisch dna
Als een monster van Frankenstein bent u aan elkaar gestikt uit stukjes dna van oermensen, kwam vorig jaar aan het licht. Er zitten zelfs stukjes bij van enkele geheimzinnige volkeren die we nog helemaal niet kennen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden