Reportage

Gehandicapte juriste zou gemeente 'stalken'

Strijd om zorg

De gemeente Utrecht heeft Sophie Hankes op een zwarte lijst gezet. Haar mails zouden te dwingend en intimiderend zijn. 'Agressief ben ik zeker niet.'

Hankes in Utrecht: `Ben ik voor de gemeente een te assertieve gehandicapte? Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Sophie Hankes (59) is zichtbaar zwaar lichamelijk gehandicapt. Ze heeft ernstige aandoeningen aan de hersenstam, nek en rug; ze zit in een rolstoel en draagt een nekkraag. Toch staat ze in het Gemeentelijk Incidenten Register (GIR), een 'zwarte lijst' van inwoners van Utrecht die mogelijk een gevaar vormen voor de veiligheid van ambtenaren. Ook heeft de gemeente Utrecht vorig jaar tijdelijk de wekelijkse negen uur thuiszorg aan haar gestaakt, totdat de rechter de gemeente opdroeg deze hulp weer te hervatten.

Hankes' mails waren volgens de gemeente te 'dwingend en intimiderend'. Zelf ervaart ze het als een groot onrecht dat zij op deze manier door de gemeente is geregistreerd als 'gevaarlijk': ze wil graag van die lijst af.

Hankes: 'Ik ben inderdaad assertief in mijn woorden. Dat is het enige middel dat ik tot mijn beschikking heb. Als juriste heb ik me gespecialiseerd in medisch recht: ik ken de relevante wetten. Agressief ben ik zeker niet.'

Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Utrecht had eind 2013 het bureau SCIO Consult ingehuurd om de gezondheidstoestand van hulpbehoevende inwoners te herbeoordelen voor de toekenning van zorg. Onder wie Hankes, wier situatie sinds een mislukte operatie in 2000 ernstig is verslechterd. Ze kan maximaal 10 meter lopen, heeft een hartritmestoornis en moet veel rusten; anders kan ze bewusteloos raken. Over deze herindicatie voerde Hankes begin vorig jaar een uitgebreide mailwisseling met de medewerker van het bureau SCIO Consult die haar situatie beoordeelde.

De Volkskrant heeft de complete mailwisseling ingezien van Hankes met SCIO Consult en de gemeente. Haar mails zijn inderdaad behoorlijk pittig en kritisch van toon, maar ze zijn opgesteld in formele, ambtelijke taal. Niet duidelijk wordt op welke gronden Utrecht deze correspondentie als intimiderend heeft beoordeeld.

Het draait erom dat Hankes de medewerker wijst op haar wettelijk recht als cliënt om vooraf de rapportages in te zien die naar de gemeente worden gestuurd. Omdat zij zo afhankelijk is van hulp, is het voor haar 'van levensbelang' dat haar situatie correct wordt omschreven. Bovendien heeft ze er moeite mee hoe haar vertrouwelijke medische gegevens worden gedeeld met niet-medici.

Onder druk

Uit een van de scherpste mails, die van 16 maart aan de SCIO-medewerker: 'Uw verandering van houding verwondert mij ten zeerste en stelt mij zeer teleur. Uit Uw antwoord blijkt dat U zonder mijn toestemming medische gegevens verstuurd hebt naar de Gemeente Utrecht. Hiermee schendt U Uw beroepsgeheim en mijn privacy.

Bovendien weigert U in strijd met Uw wettelijke plichten om mij een kopie te sturen van een rapportage over mijn gezondheid. Ik kan hier uiteraard niet mee akkoord gaan. (...) Ook verzoek ik U om toezending van informatie over het opstarten van een klachtprocedure.'

De medewerker van SCIO Consult die deze mails ontvangt van Hankes, stapt naar haar projectleider. Die stuurt 21 maart een mail naar een medewerker van de afdeling Maatschappelijke Ondersteuning van de gemeente Utrecht.

De projectleider schrijft dat zijn ondergeschikte 'zich flink onder druk gezet voelde door cliënt, dat was ook de reden dat cliënt het verslag heeft ingezien, wat we natuurlijk niet gewend zijn te doen.' 'Cliënt dreigt met allerlei juridische stappen als deze medewerker het zonder haar toestemming wel met de gemeente deelt. We geloven zeker dat ze dat waar zal maken en daar hebben we natuurlijk geen zin in. Het rapport komt dus niet naar jullie toe. Cliënt werkt dus niet mee aan het onderzoek. (De hulpvraag) afwijzen lijkt me dan.'

'Ordegesprek'

Op 25 maart stuurt de gemeente Hankes een brief met een uitnodiging voor een 'ordegesprek', wegens de 'ontoelaatbare dwingende en intimiderende mails aan medewerkers' waarmee zij de 'herindicatie van hulp bij huishouden probeert te manipuleren'. 'Wij vinden het erg belangrijk dat onze medewerkers hun werk in veiligheid kunnen doen. Daarom registreren we u in het GIR-systeem (Gemeentelijk Incidenten Register, red.) tot 27 maart 2016.'

Hankes zegt dat de gemeente haar geen duidelijkheid wil verschaffen op grond van welke passages in haar mails ze op die zwarte lijst is beland; ook wil de gemeente haar niet informeren hoe zij staat omschreven in dit GIR.

De gemeente zegt dat Hankes zelf niet is komen opdagen op gesprekken met de gemeente. Hankes laat zien dat ze de ene afspraak per mail heeft afgezegd omdat ze te ziek was. 'En voor het tweede gesprek heeft de per post gestuurde uitnodiging me te laat bereikt.'

Ook stopte de gemeente in maart met de verstrekking van zorg, omdat Hankes niet zou hebben meegewerkt aan haar indicatie. Later moest de gemeente haar hulp met terugwerkende kracht vergoeden, nadat Hankes hiervoor naar de rechter was gestapt. Maar tegen de plaatsing op de gemeentelijke zwarte lijst is geen beroep mogelijk.

'Ben ik voor de gemeente een te assertieve gehandicapte?', vraagt Hankes zich af. 'Het zou toch gek zijn als ambtenaren die niet gediend zijn van kritische mails, hulpbehoevenden op een zwarte lijst kunnen zetten, zonder dat zij zich hoeven te verantwoorden op welke gronden zij dat doen.'

Het bureau SCIO Consult wil niet reageren op individuele gevallen. Volgens de gemeente was 'verbale agressie van Hankes zo grensoverschrijdend dat deze een plaatsing in het GIR rechtvaardigt'. Het gaat, volgens de gemeente, dus niet om een specifieke passage uit de mails, maar om het 'herhaaldelijk benaderen van medewerkers van de gemeente'. Haar gedrag werd ervaren als 'stalken', schreef de gemeente.

Hankes: 'Ik begrijp niet hoe in totaal zes mails aan de gemeente als stalken kunnen worden ervaren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.