Geen groen mannetje, wel een bijzondere bacterie

AMERSFOORT - Kleine groene mannetjes zijn er niet gevonden. Zelfs geen micro-organismen op Mars. Maar de ontdekking van een bijzondere 'arseen-bacterie', kan vérgaande implicaties hebben voor de speurtocht naar buitenaards leven.

Mono Lake, California. (foto: Flickr.com/Frank Kovalchek.

Dat de bacterie (GFAJ-1) kan overleven in het arseenrijke zoutmeer Mono Lake in Californië is op zich niet zo bijzonder - ook op andere onwaarschijnlijke locaties zijn zulke 'extremofiele' micro-organismen gevonden. Maar dat hij voor zijn stofwisseling gebruik kan maken van het giftige arseen (bekend van rattenkruit) in plaats van fosfor, dat is revolutionair nieuws.

Zes basis-bouwstenen
Al het leven op aarde bestaat in wezen uit slechts zes basis-bouwstenen: de scheikundige elementen koolstof, waterstof, zuurstof, stikstof, zwavel en fosfor. Fosfor is een onmisbaar bestanddeel van het DNA van elk aards organisme. Zonder fosforrijke voedingsstoffen (meestal in de vorm van
fosfaten) kan geen enkele levensvorm groeien of zich vermenigvuldigen.

Tenminste, dat dacht iedereen tot op heden. Felisa Wolfe-Simon van de U.S. Geological Survey en haar collega's hebben nu aangetoond dat leven ook zónder fosfor kan gedijen. GFAJ-1 vermenigvuldigt zich weliswaar minder snel op een fosforloos, arseenrijk dieet, maar hij dóet het wel.

Element fosfor
Precisiemetingen hebben uitgewezen dat het arseen zelfs in het DNA van de bacterie de rol van het element fosfor kan overnemen. Astrobioloog, natuurkundige en publicist Paul Davies van de Arizona State University omschrijft GFAJ-1 als een hybride organisme - een beetje zoals een auto die zowel op benzine als op diesel kan rijden. 'Er is geen sprake van een nieuwe vorm van leven, met een afzonderlijke oorsrprong,' zegt hij, 'maar deze ontdekking doet vermoeden dat er nog veel vreemdere organismen kunnen bestaan.'

Zo denken astrobiologen bij NASA er net zo over. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie - een van de financiers van het onderzoek - organiseerde donderdagavond Nederlandse tijd een persconferentie in Washington waarop Wolfe-Simon en haar collega's hun resultarten wereldkundig maakten. De aankondiging van die persconferentie leidde de afgelopen dagen op internet al tot allerlei wilde speculaties over de ontdekking van buitenaards leven.

Chemie van het leven

Zover is het dus nog niet, maar dat de chemie van het leven niet in steen is gebeiteld, is zeker bijzonder nieuws voor astrobiologen. 'Als iets hier op aarde al zoiets onverwachts kan doen, dan is leven misschien ook tot heel andere dingen in staat die we nog nooit gezien hebben,' aldus Wolfe-Simon.

Dat op andere planeten bepaalde elementen ontbreken die voor het leven op aarde onmisbaar worden geacht, hoeft dus niet per se te betekenen dat er op die planeten geen leven kan bestaan.

In de woorden van co-auteur Ariel Anbar, eveneens verbonden aan de Arizona State University: 'Follow the elements is altijd de leidraad geweest bij onze speurtocht naar leven op andere planeten. Uit Felisa's onderzoek blijkt dat we beter na moeten denken over wélke elementen we dan moeten volgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden