Gebruik bètablokkers aangepast na fraude

De Europese cardiologenvereniging ESC en de American Heart Association hebben hun richtlijnen voor het gebruik van bètablokkers aangepast vanwege onderzoeksfraude door de Rotterdamse internist Don Poldermans.

Verpleegsters bereiden een hartoperatie voor. Beeld ANP

Het gaat om het gebruik van bètablokkers bij operaties aan iets anders dan het hart. Voorheen kregen patiënten die kans liepen op hartproblemen voorafgaand aan zulke operaties bètablokkers voorgeschreven. Die handelwijze was grotendeels gebaseerd op studies van Don Poldermans, hoogleraar vasculaire geneeskunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Verzonnen en gemanipuleerd
In 2011 werd de hoogleraar echter ontslagen nadat aan het licht was gekomen dat hij onderzoeksdata had verzonnen en gemanipuleerd. In een rapport over de fraudezaak staat dat hij gegevens van 169 patiënten vervalste. Vorige maand werd daaraan een vervolgrapport toegevoegd waaruit blijkt dat Poldermans in meer publicaties slordig te werk ging.

Met zijn ontslag was de invloed van Poldermans niet verdwenen. De hoogleraar stond in hoog aanzien en zijn studies zijn in het verleden veelvuldig door andere wetenschappers geciteerd. Ook vormde zijn werk de basis van internationale richtlijnen van cardiologen. Die richtlijnen schrijven per situatie voor hoe een arts een patiënt dient te behandelen.

Er is weinig bewijs over voor het nut van bètablokkers bij operaties. Beeld thinkstock

Poldermans was in 2009 zelf voorzitter van de commissie van de European Society of Cardiology (ESC) die de richtlijn voor het gebruik van bètablokkers bij operaties opstelde. Zijn eigen onderzoeksresultaten drukten daar een groot stempel op. Uit Poldermans' gemanipuleerde data bleek dat hartslagverlagende medicijnen het risico van operaties aanzienlijk verminderden.

Sterftekans verhoogd
De ESC en zijn Amerikaanse evenknie, The American Heart Association, hielden hun richtlijnen na de affaire-Poldermans tegen het licht. Als de frauduleuze Rotterdamse onderzoeken worden weggelaten uit metastudies, blijft er weinig bewijs over voor het nut van bètablokkers bij operaties. Sterker nog: er zijn aanwijzingen dat ze de sterftekans juist verhogen. In januari stelden Britse cardiologen dat de fraude van Poldermans aan duizenden mensen het leven heeft gekost.

In zowel de nieuwe Europese als Amerikaanse richtlijn wordt daarom nu veel terughoudender geadviseerd over bètablokkers bij operaties. Ze zouden alleen nog moeten worden voorgeschreven aan patiënten die de medicijnen sowieso al gebruikten en aan patiënten met een hoog risico op hartproblemen.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.