Gebrek aan tact werd activist noodlottig

Marc van Roosmalen..

Kim van Keken

AMSTERDAM Bevlogen is de bioloog Marc van Roosmalen (60) zeker. Wie ook over hem spreekt, snel komt zijn intense liefde voor de natuur ter sprake; en zijn daaraan gekoppelde vervelende eigenschappen: van niet bepaald tactisch tot totaal ondiplomatiek.

‘Verdomd eigengereid’, is de omschrijving van kennis Pieter Borkent. De combinatie milieuactivist en koppigheid is Van Roosmalen volgens velen noodlottig geworden. De Braziliaanse rechter veroordeelde hem begin deze maand tot 14 jaar celstraf wegens het stelen van aapjes. Hij had een weesapenopvang in zijn jungletuin, zonder vergunning.

Borkent van de natuurorganisatie Conservation International zag de bui al hangen. Van Roosmalen is wetenschapper en speurt naar nieuwe soorten; maar hij ontpopte zich bovenal tot activist die de laatste jaren continue strijd voerde tegen de Braziliaanse overheid.

‘Een koppig man’, aldus Borkent, die hem ruim tien jaar kent. ‘Ik heb hem voorgesteld aan prins Bernhard, daarna werd hij bekend. Daarvoor was Van Roosmalen een onbekende man die in de grond aan het wroeten was.’ Die kennismaking met de prins leverde hem bekendheid op. Zeker toen hij een nieuw aapje vond en het vernoemde naar de prins: de callicebus bernhardi.

Internationale erkenning bij het grote publiek volgde. En hij ontdekte nieuwe manieren waarmee hij het regenwoud (waar hij sinds de jaren tachtig woont) kan beschermen. Via de televisie riep hij op hem te sponsoren. De naam van de gever werd verbonden aan een nieuwe vondst: een aap, het geruisloze navelzwijn of een vrucht.

Van Roosmalen verscheen geregeld in de wetenschappelijke tijdschriften, en ook op Duitse, Amerikaanse en Nederlandse televisiezenders. Het blad Time Magazine riep hem uit tot ‘Held van de Planeet’.

Maar hij maakte door zijn felle verzet tegen de houtkap en sojabedrijven in Brazilië ook vijanden. ‘Hij zit er te lang’, zegt directeur David van Gennip van stichting AAP. ‘Dan is het moeilijk om je als wetenschapper nergens mee te bemoeien, terwijl je ziet dat bossen worden platgebrand voor sojavelden. Waarschijnlijk ziet Brazilië in hem eerder een gevaarlijke gek dan een crimineel. Maar ze hebben hem wel de mond gesnoerd.’

Hij stond er alleen voor de laatste jaren, zegt directeur Bert de Boer van de Apenheul. Zijn vrouw was bij hem weg, en steeds meer gevestigde natuurbeschermingsorganisaties keerden hem de rug toe. ‘Veel collega’s vinden dat hij gelijk heeft, maar gaan op diplomatiekere wijze te werk.’

Nadat Van Roosmalen al eens werd beboet wegens het illegaal bezit van vier apen, werd hij ontslagen bij de overheidsorganisatie INPA. Hij procedeerde. ‘Hij was ervan overtuigd dat hij een forse schadevergoeding ging krijgen’, aldus De Boer. ‘Ze hebben gewacht en hem erin geluisd.’ Van Gennip vreest het ergste. ‘Hij is zestig, de kans dat hij hier levend uitkomt, is klein. We hebben het hier over een vrijbuiter, die jarenlang in een boomhut in de jungle leefde.’

Kim van Keken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden