Ga je meer eten als je prik drinkt?
© Eline van Strien / de Volkskrant

Ga je meer eten als je prik drinkt?

Beter/eten

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Ga je meer eten als je prik drinkt?

Heeft u een bikini? En een body? Dan heeft u een bikinibody. Dat probleem is alvast opgelost. Maar er zijn mensen die alleen maar naar het strand willen als ze er strak en slank uitzien. En daarom laten ze calorierijke drankjes als bier en frisdrank staan en drinken ze calorieloos bruiswater.

Verstandig? Nou, dat valt nog maar te bezien. Onderzoekers van de Birzait Universiteit in Palestina beweren nu dat bruiswater, ook als dat helemaal geen suiker of kunstmatige zoetstoffen bevat, óók dik maakt. Tenminste, het zou ons hongerhormoon ghreline wakker maken waardoor we aan het eten slaan.

Prik drinkende ratten hadden veel hogere concentraties gehreline in hun bloed

De wetenschappers zetten verschillende testjes op om dat te onderzoeken. Eerst gebruikten ze ratten. Die kregen vier verschillende dranken: plat (niet-bruisend) water, gesuikerde frisdrank zonder prik, gesuikerde frisdrank met prik of light frisdrank met prik. De ratten die drankjes met prik erin hadden gekregen, hadden veel hogere concentraties van het 'hongerhormoon' gehreline in hun bloed en kregen last van leververvetting. Op dag 110 van het onderzoek wogen de prikdrinkers 450 gram, de ratten die geen prik dronken 380 gram.

Goed, zegt u nu misschien, maar ik ben geen rat. En resultaten uit een dierstudie kun je niet één-op-één vertalen naar mensen. Klopt. Daarom deden de wetenschappers hetzelfde onderzoek bij twintig mannelijke studenten. Een klein onderzoek, maar toch waren er belangrijke veranderingen in het ghrelinegehalte in het bloed te zien.

Aart Jan van der Lelij, internist-endocrinoloog bij het Erasmus MC in Rotterdam en dé ghreline-expert van Nederland, is gecharmeerd van de studie. Hij weet nog goed hoe het hongerhormoon ghreline in 1999 werd ontdekt: letterlijk gestampte muisjes werden blootgesteld aan minus 180 graden vloeibare stikstof en vervolgens vlooiden Japanse cardiologen door de organen. Gewoon, uit nieuwsgierigheid. In de gestampte maagjes van de muizen werd toen een hormoon ontdekt dat hongergevoel veroorzaakt en dik maakt. Ze noemden het ghreline.

Ongeacyleerd ghreline heeft een remmend effect op hongergevoel

Ghreline is een eiwit dat gekoppeld zit aan een vetzuur. Haal je dat vetzuur weg, dan krijg je ongeacyleerd ghreline. Zonder dat vetzuur heb je geen honger, sterker nog dan heeft ghreline een remmend effect op hongergevoel. Het bleek dat de verhouding van ghreline en ongeacyleerde ghreline bepaalt of je een dikke grote eter bent of een magere matige.

Het is een oud, evolutionair systeem, legt Van der Lelij uit. Zwaluwen die momenteel in Nederland rondvliegen en zich rondeten aan muggen, hebben veel ghreline en weinig ongeacyleerde ghreline in hun lijf. Ze zitten in 'de vreetstand', om zich voor te bereiden op de trek in het najaar. 'Spuit je die zwaluwen nu in met ongeacyleerd ghreline, dan stoppen ze met eten en vliegen ze direct naar Afrika', zegt de hongerhormoonexpert.

Er bestaat een syndroom waarbij mensen heel veel ghreline en weinig ongeacyleerd ghreline aanmaken: het Prader-Willi Syndroom. Kinderen met die aandoening hebben een niet te remmen vraatzucht. Een op de 12 sterft aan een gescheurde maag. Onderzoekers zoeken daarom naar een manier om een medicijn te maken dat het gehalte aan ongeacyleerd ghreline verhoogt. 'Nog twee tot drie jaar', dan is dit op de markt', voorspelt Van der Lelij.

Misschien zorgen koolzuurbubbels voor een daling van de zuurgraad in de maagwand

Terug naar de studie. De onderzoekers denken dat de prik in drankjes de maag doet uitrekken, waardoor het hongerhormoon 'aanslaat'. Maar Van der Lelij betwijfelt dat sterk: je maag rekt op na eten en dat remt eerder het ghreline dan andersom.

Toch is het onderzoek zo netjes opgezet, dat ook onze eigen Nederlandse ghrelinedeskundige met andere ogen naar drankjes met koolzuur is gaan kijken. Het moet iets anders zijn dan het uitrekken van de maagwand, maar wat?

Koolzuur gaat heel snel door de maagwand het bloed in. Misschien zorgen de koolzuurbubbels voor een daling van de zuurgraad in de maagwand en stimuleert die chemische reactie de afgifte van ghreline door diezelfde maagwand. Helemaal zeker weten doet Van der Lelij het niet. 'Maar 't zaakje stinkt, commissaris!'

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar voeding@volkskrant.nl