Ga je echt minder eten van een kleiner bord?

Beter/leven

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: ga je minder eten van een kleiner bord?

Beeld Daantje Bons

Veel diëten doen een beroep op wilskracht en zelfcontrole. Om je eetgedrag met wat minder inspanning te beïnvloeden, kun je eten van een kleiner bord en drinken uit een kleiner glas, wordt weleens beweerd. Zou het echt?

Het eerlijke antwoord is dat de wetenschap er nog niet helemaal uit is, zegt Roel Hermans. Hermans, gedragswetenschapper bij de Radboud Universiteit in Nijmegen en expert voeding en gedrag bij het Voedingscentrum, vermoedt dat we onszelf inderdaad een beetje voor de gek kunnen houden met een kleiner glas of bord. ‘Maar heel stellig kunnen we er nog niet over zijn’, zegt hij.

Tal van internationale studies keken naar de invloed van serviesgrootte op de voedingsinname. Het Cochrane Instituut, de gezaghebbende scheidsrechter die medische studies keurt, nam er 72 onder de loep. Mensen eten consequent meer als ze met groter servies eten, grotere porties of grotere verpakkingen krijgen, zo schrijven de Cochrane-onderzoekers in hun review. Ze noemen het effect ‘klein tot gematigd’.

Een andere overzichtsstudie uit 2014 die in het vakblad Obesity Reviews verscheen (‘Will smaller plates lead to smaller waists?’) vindt eveneens een klein effect, maar is terughoudender. De Britse onderzoekers noemen de studies die ze vergeleken zo verschillend in opzet dat een gedeelde eindconclusie lastig te trekken valt. Ook wijzen ze op het feit dat de experimenten in het lab zijn gedaan. Geen van de proefpersonen is wekenlang thuis gefilmd tijdens het eten.

Als wetenschapper snapt Hermans de bezwaren, toch noemt hij het gebruik van kleinere borden en glazen ‘een bruikbaar advies om wat minder te eten’. Al zegt hij meteen ook: ‘Je moet het effect natuurlijk niet overschatten, het is geen wondermiddel.’

Een groot deel van ons eetgedrag gebeurt op de automatische piloot, zegt Hermans. We reageren intuïtief op prikkels uit onze omgeving. De grootte van je bord is zo’n prikkel. ‘Probeer maar eens; 250 gram boerenkool op een kinderbordje of dezelfde hoeveelheid op zo’n groot onderbord uit een restaurant. Iedereen denkt meer gegeten te hebben van het kleine bord.’

De optische illusie van het eten in verhouding tot het bord – helemaal vol, of een klein hoopje op een verder leeg bord – is krachtig, legt Hermans uit. Dit type illusie wordt ook wel de Delboeuf-illusie genoemd. Twee identieke cirkels lijken groter of kleiner als de naastgelegen cirkel kleiner of groter is.

Daar komt nog eens bij dat we onbewust door allerlei eetnormen gedreven worden. ‘Wij willen eten zoals iedereen, we willen eten wat ‘gepast’ is’, zegt Hermans. Dat kan bijvoorbeeld zijn: één bord of je bord leeg eten, ongeacht de grootte.

Ook hoogleraar preventie en volksgezondheid (Vrije Universiteit Amsterdam), Ingrid Steenhuis, wijst op het automatische en onbewuste element van ons eetgedrag. Ze schreef een boek over afvallen aan de hand van kleine aanpassingen. Een ervan: let op de portiegrootte.

Of het formaat van het servies van invloed is, daar hebben we helaas nog geen sluitend bewijs voor, zegt Steenhuis. ‘Maar visuele prikkels zijn belangrijk: je schat vooral met je ogen in of je genoeg hebt gehad. Is je bord leeg, dan voel je je verzadigd.’

We leven volgens Steenhuis in een ‘obesogene’ omgeving, een omgeving die ons permanent verleidt om meer te eten. Ze wijst er bijvoorbeeld op dat porties sinds de jaren tachtig steeds groter zijn geworden. Het eten buiten de deur, verpakte snacks, zelfs voorgesneden plakjes kaas zijn groter geworden – maar iedereen neemt nog gewoon ‘één portie’.

‘We zijn het zicht kwijt op wat een gezonde portie is. Van een bord met een dubbele portie eten mensen 35 procent meer.’ Dus zegt Steenhuis, ongeacht het bordformaat: minder opscheppen, of ‘slim’ opscheppen door je bord flink te vullen met caloriearm eten zoals groente.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.