Farmaceuten geven nieuwe kankermedicijnen vrij voor patiëntenonderzoek

Fabrikanten geven middelen vrij voor onderzoek bij patiënten met ander type kanker

Farmaceuten gaan samenwerken met Nederlandse oncologen om nieuwe, experimentele kankermedicijnen sneller bij patiënten te kunnen testen. In ruil daarvoor houden de artsen bij hoe patiënten op de geneesmiddelen reageren, informatie die voor de industrie van groot commercieel belang kan zijn.

Een patient krijgt cytostatica (chemotherapie) toegediend op de dagbehandeling van het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Beeld anp

Twee grote farmaceuten stellen alvast vijf geneesmiddelen beschikbaar. Met zes andere bedrijven wordt nog onderhandeld, vertelt Emile Voest, medisch directeur van het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Nederlandse oncologen lopen met die samenwerking voorop. Ze trekken op met de Amerikaanse vereniging van oncologen (ASCO), die dit voorjaar met eenzelfde initiatief is begonnen. Onlangs hebben Canadese oncologen laten weten dat ze zich willen aansluiten.

De oncologen tackelen met hun onderzoek een probleem dat door de toestroom van nieuwe kankermedicatie almaar groter dreigt te worden. De geneesmiddelen die ze gaan bestuderen, pakken elk een specifieke dna-fout aan in tumorcellen. Zo'n fout kan zich overal in het lichaam voordoen, maar de nieuwe middelen zijn alleen getest en geregistreerd bij de vormen van kanker waar die dna-fout het meest voorkomt, bij eierstokkanker bijvoorbeeld of bij prostaatkanker. Voor andere kankerpatiënten, met diezelfde dna-fout in hun tumorcellen maar elders in het lichaam, zijn de medicijnen vaak niet beschikbaar terwijl ze er misschien wel baat bij hebben.

Voor elke kankervorm is een aparte registratieprocedure vereist en farmabedrijven zetten niet steeds opnieuw dure studies op waarvan ze vooraf niet weten of ze succesvol zijn. Nu de farmaceuten hun nieuwe geneesmiddelen vrijgeven, kunnen oncologen, door internationaal samen te werken, uitzoeken of de medicatie ook bij niet-geregistreerde kankertypen effectief is. Als dat zo is, kunnen farmabedrijven alsnog besluiten tot onderzoek en registratie.

Waarom Carien haar 'laatstekanspil' niet kreeg

Als Carien de Jonge ziek wordt, doet haar arts alles om een net toegelaten medicijn te bemachtigen. Maanden gaan verloren. Want olaparib is wel geregistreerd, maar niet voor alvleesklierkanker. Alleen voor eierstokkanker. 'Ik ben natuurlijk een nobody in dit verhaal, een zandkorrel.' (+)

Steeds nieuwe medicijnen beschikbaar

Dat levert farmaceuten een schat aan informatie op en dus tijdwinst, zegt medisch directeur Maarten Beekman van farmaceutisch bedrijf AstraZeneca, dat vooralsnog één medicijn beschikbaar stelt. 'Door dit onderzoek kunnen we snel en zo veilig mogelijk nieuwe geneesmiddelen toegankelijk maken voor patiënten.'

De oncologen hebben bijna twee jaar onderhandeld met de farmaceuten over vrijgave van hun medicijnen, vertelt internist-oncoloog Voest, die samen met hoogleraren Hans Gelderblom (LUMC) en Henk Verheul (VUmc) de leiding over het onderzoek heeft. Aan het onderzoek werken twaalf ziekenhuizen mee, die zijn aangesloten bij het CPCT, het Centrum voor Persoonlijke Kankerbehandeling. Per medicijn willen de oncologen straks tientallen patiënten onderzoeken, met uiteenlopende vormen van kanker, vertelt arts-onderzoeker Daphne van der Velden, die vanuit het Antoni van Leeuwenhoek de studie coördineert.

De gegevens die de oncologen internationaal gaan bijhouden, kunnen zowel nuttig onderzoek versnellen als nodeloze studies voorkomen, aldus Gelderblom. 'Niet elke dna-fout kan met succes worden aangepakt, al bestaat dat idee soms.' De oncologen hopen dat farmaceuten bereid zijn om in de toekomst steeds nieuwe medicijnen beschikbaar te stellen zodat het onderzoek kan blijven doorgaan. De studie wordt in Nederland bekostigd door Barcode for Life, een stichting die geld inzamelt om persoonlijke kankerbehandelingen mogelijk te maken.

Dure middelen zelf betalen

In theorie kunnen artsen medicijnen die voor een andere aandoening zijn geregistreerd aan hun patiënten voorschrijven, maar bij nieuwe kankermedicatie gebeurt dat niet vaak. Ziekenhuizen moeten de dure middelen dan zelf betalen terwijl het effect bij patiënten ongewis is. Als het wel gebeurt, wordt nergens centraal bijgehouden hoe patiënten op de medicijnen reageren, waardoor niemand ervan leert.

De internationale samenwerking tussen farmaceuten en oncologen moet daarin verandering brengen.

12

ziekenhuizen in Nederland doen mee met de nieuwe testmethode

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.