Extra geld geen garantie voor rust in thuiszorg

Het kabinet komt met extra geld voor de sector waar de afgelopen jaren dertigduizend banen zijn verdwenen. Vandaag is er een spoeddebat in de Tweede Kamer over het dreigende faillissement van TSN Thuiszorg.

Een thuishulp aan het werk in Heerlen. Volgens de VNG moeten thuiszorgorganisaties niet inschrijven onder de prijs. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Rust in de thuiszorg?

In elk geval niet direct. Zo leveren de nieuwe afspraken de twaalfduizend thuishulpen van het bijna failliete TSN Thuiszorg geen zekerheid over hun baan op. En dat geldt voor meer thuishulpen. Want de ontslagen in de thuiszorg gaan als gevolg van de door het kabinet ingezette bezuinigingen nog wel even door, verwacht bijvoorbeeld Hans Buijing van BTN, de werkgevers in de thuiszorg. Er zijn meer thuiszorgbedrijven die het volgens Buijing moeilijk hebben doordat gemeenten hier en daar fors bezuinigen of de thuishulp soms helemaal schrappen. Volgens TSN Thuiszorg, de grootste thuiszorgorganisatie, betaalt een kwart van de gemeenten fors onder de tarieven die nodig zijn: 'een mismatch' van rond 5 euro per uur, blijkt uit een onderzoek dat Bureau Berenschot in opdracht van TSN heeft uitgevoerd. Dat houdt een bedrijf niet vol. TSN vroeg vorige maand uitstel van betaling aan voor de thuishulppoot. Een andere tegenslag voor de sector: rechters staan het niet toe dat de lonen van de thuishulpen worden verlaagd. De bewindvoerders van TSN zijn daartegen woensdag in beroep gegaan.

Hoeveel geld krijgen de gemeenten nu extra?

De gemeenten krijgen volgend jaar 200 miljoen euro extra. Dat loopt op tot 300 miljoen 'in latere jaren', maakte staatssecretaris Van Rijn vorige week bekend. Daarnaast is er volgend jaar 200 miljoen euro beschikbaar voor wat in de volksmond 'de dienstencheque' heet. Daarmee worden de bezuinigingen echter niet weggepoetst. Gemeenten zijn dit jaar 40 procent, 500 miljoen euro, gekort op het budget voor thuishulp. De voor dit en volgend jaar ingevoerde dienstencheque moest het leed een beetje verzachten voor de laagste inkomens. Er is nog slechts een fractie gebruikt van de 75 miljoen euro die dit jaar beschikbaar is. Wat dit jaar niet opkomt, mag van Van Rijn volgend jaar alsnog worden uitgegeven.

Gemeenten krijgen volgend jaar 200 miljoen euro extra van staatssecretaris Van Rijn. Dat loopt op tot 300 miljoen 'in latere jaren'. Beeld anp

Dan is er toch meer geld voor de thuishulp?

Niet per se. Het geld voor die dienstencheque was al toegezegd. Het echte extra geld, die 200- en 'later' 300 miljoen euro, krijgen de gemeenten voor wat Van Rijn noemt de 'vernieuwing van de Wet maatschappelijke opvang'. Door die vernieuwing - ook de jeugdzorg is inclusief bezuiniging nu een gemeentelijke taak - hebben gemeenten meer branden te blussen. Zij kunnen ervoor kiezen het extra geld in te zetten om de wachtlijsten voor jeugdzorg terug te dringen. Het is dus afwachten hoeveel geld er naar de thuishulp gaat.

Wijzen thuiszorgbedrijven naar gierige gemeenten, die laatste wijzen precies in omgekeerde richting als het gaat om de problemen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten weet niet hoeveel gemeenten uitgeven aan thuishulp. Maar het gaat gemeenten volgens de woordvoerster niet alleen om de prijs, bij aanbestedingen gaat het ook om kwaliteit. Als een thuiszorgorganisatie de hulp voor een bepaalde prijs niet kan leveren, moeten ze de klus niet tegen beter weten in binnenhalen, is de boodschap. Inschrijven onder de prijs, daar ben je als werkgever zelf bij.

Vanuit een stad als Rotterdam klinkt nog andere kritiek. Bij de 120 zorgbedrijven waarmee de stad zaken doet, verdienden vorig jaar 69 managers meer dan de balkenendenorm. Sinds dit jaar doet Rotterdam alleen nog zaken met zorgbedrijven die de topbestuurders niet meer dan 178 duizend euro betalen.

'We betalen heel redelijke tarieven, maar geld voor de zorg moet zoveel mogelijk naar de zorg gaan', zegt wethouder Hugo de Jonge (CDA, onderwijs, jeugd en zorg). De wethouder wil 'de menselijke maat' terug. 'Natuurlijk, er is schaalgrootte nodig om efficiënt te kunnen werken. Maar met twaalfduizend medewerkers zoals bij TSN ben je te groot. In een organisatie waar mensen elkaar niet meer kennen, vallen de voordelen weg. De overheadkosten worden te hoog.' TSN voldoet volgens een woordvoerder aan de wet normering topinkomens.

Wat kost een thuishulp eigenlijk?

Afhankelijk van de ervaring kost een thuishulp tussen de 21 en de 25 euro. De helft daarvan is voor de thuishulp, een ervaren kracht verdient zo'n 12 euro bruto per uur. De rest gaat op aan werkgeverslasten, inclusief vervanging tijdens vakantie en ziekte, scholing en opleiding. Gemiddeld blijft er 5 euro over voor overhead, de kantoorkosten.

Niet in de laatste plaats de thuiszorginstellingen zelf hebben inmiddels een goedkoper alternatief ontdekt: de alfahulp. Als kleine zelfstandige werkt die zonder recht op uitkering bij ziekte, werkloosheid of WW. Initiatieven als Helpling, Homeworks en Alphatrots proberen de alfahulp fatsoenlijk te regelen, maar laten de hulp vrij in de keuze zich al dan niet te verzekeren. Bij Alphatrots verdient de hulp 14 euro 50 per uur. Daarvoor kan ze via het UWV zich vanaf de eerste dag bij ziekte laten doorbetalen, zegt Berend Raap van Alpha trots. 'Maar er zijn er ook die kiezen voor een hoger loon.' Alphatrots rekent per uur 1 euro voor bemiddelingskosten. 'Dat kan heel efficiënt. De alfahulpen zijn heel goed in staat zelf veel zaken te regelen. Daarvoor heb je geen groot kantoor nodig.' Van Rijn heeft nu ook afgesproken dat gemeenten en thuiszorgbedrijven stoppen met de inzet van alfahulpen. Met in gang van 1 januari 2017. 'Publiek gefinancierde banen moeten reguliere banen zijn tegen fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden.'

Hebben de thuiszorgorganisaties zichzelf uit de markt geprijsd?

De brancheorganisatie is het daar uiteraard niet mee eens. Buijing vindt ook de kritiek op TSN onterecht. 'TSN heeft veel medewerkers overgenomen van organisaties die omvielen, onder andere van Meavita. Daarmee heeft TSN zijn verantwoordelijkheid genomen: werkgelegenheid zeker gesteld en hulpverlening aan veel ouderen. Ik herken toch vooral de verhalen dat gemeenten onder de bodemprijs zakken.'

De grens van het aanbesteden is bereikt, concludeert Arjan van Weele, hoogleraar Inkoop aan de Universiteit van Eindhoven. 'De thuishulp, contractcatering, schoonmaak en gehandicaptenvervoer moet steeds goedkoper. Dat kan één keer, maar het houdt op. Dit soort werkzaamheden zijn nauwelijks nog winstgevend. En omdat bedrijven steeds afhankelijker zijn geworden van grote contracten kunnen ze geen nee zeggen tegen opdrachten die eigenlijk te weinig opleveren. De huidige manier van aanbesteden is niet maatschappelijk verantwoord. De overheid is geen commercieel bedrijf, maar heeft ook maatschappelijke taken: zorg van goede kwaliteit en het scheppen van werkgelegenheid.'

Net als in de schoonmaak is er ook voor de thuiszorg een code verantwoord marktgedrag. Biedt die geen oplossing?

Onder leiding van Doekle Terpstra is een code ontwikkeld die gemeenten moet aanzetten tot verantwoord gedrag. Zoals ook in de schoonmaak is gebeurd, moet niet de prijs de doorslag geven maar moet er ook naar kwaliteit worden gekeken. De code is betrekkelijk nieuw. Ongeveer zeventig gemeenten doen mee, iets meer dan driehonderd nog niet. Van Rijn wil de code nu via wetgeving 'verankeren', zodat er niet langer wordt aanbesteed ten koste van de arbeidsvoorwaarden van de thuishulp.

Terpstra is ondertussen bezig met zijn volgende klus. Voor de thuishulp moet er een nieuwe functie komen, een combinatie van huishoudelijk hulp, begeleiding en persoonlijke verzorging. Dat klinkt als een opgepimpte thuishulp. Meer verantwoordelijkheden betekent ongetwijfeld hogere lonen. Uitgangspunt is dat vooral door preventie gemeenten kosten kunnen besparen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden