Wetenschap

Experts verontrust over ‘zombiebranden’: vuur dat na winterslaap onder sneeuw weer oplaait

In de naaldbossen van Alaska en Noord-Canada liggen talloze natuurbranden in winterslaap onder de sneeuw. Zodra de lente aanbreekt, zullen ze vanuit de ondergrond tevoorschijn komen en het bos opnieuw in lichterlaaie zetten.

Een natuurbrand in Jakoetië in het noordoosten van Rusland. In koolstofrijke veenbodems in de toendra's kan het vuur de hele winter in de ondergrond blijven smeulen.  Beeld TASS via Getty Images
Een natuurbrand in Jakoetië in het noordoosten van Rusland. In koolstofrijke veenbodems in de toendra's kan het vuur de hele winter in de ondergrond blijven smeulen.Beeld TASS via Getty Images

‘Zombiebranden’ noemt men deze schijnbaar uit de dood verrijzende vuren. En nu de zomers in de regio steeds warmer en droger worden, gaan ze steeds vaker voorkomen, schrijft een team van Nederlandse en Amerikaanse onderzoekers deze week in Nature.

De meeste natuurbranden zijn aangestoken – al dan niet expres – door mensen of blikseminslagen. Voor zombiebranden geldt dat niet, die zijn simpelweg nooit uitgedoofd. Dankzij de koolstofrijke veenbodems in de toendra’s kan het vuur de hele winter in de ondergrond blijven smeulen, om weer op te flakkeren als de sneeuw gesmolten is.

null Beeld

De overwinterende branden maken meestal maar een klein deel uit van het totaal, gemiddeld zijn ze verantwoordelijk voor minder dan een procent van het totale verbrande bosoppervlak in de regio. Maar er zijn uitschieters: in 2008 liep het aandeel zelfs op naar 38 procent. ‘Dat gaat ten koste van de natuur, geeft luchtvervuiling en veroorzaakt extra broeikasgasuitstoot’, zegt klimaatwetenschapper Rebecca Scholten van de Vrije Universiteit Amsterdam, eerste auteur van het artikel in Nature. ‘Niet alleen uit de bovengrondse vegetatie maar ook uit de veenbodems zelf.’

Reissnelheid tot 3 cm per uur

De onderzoekers combineerden gegevens van natuurbeheerders met satellietbeelden om zombiebranden van de afgelopen jaren in kaart te brengen en vast te stellen waar en wanneer die het meest voorkwamen. De ondergrondse reissnelheid van het smeulende vuur is 1 tot 3 centimeter per uur, schrijven ze. Nieuwe vuren zijn dus op hooguit 300 meter van de verbrande plekken van het jaar ervoor te verwachten. Meestal laaien de vlammen weer op binnen enkele weken na het invallen van de dooi, en dan vooral in jaren na hete, droge zomers met veel branden. Dat zullen er door de klimaatverandering steeds meer worden. Juist in dit noordelijke deel van de wereld gaat de opwarming bovengemiddeld snel.

‘Omdat het aantal natuurbranden afgelopen jaar meeviel, verwachten we voor komend jaar in deze gebieden niet veel zombiebranden’, zegt Scholten. ‘Maar in Siberië zijn de eerste al wel weer opgedoken.’ Daar was het afgelopen zomer extreem warm en waren er juist wel veel natuurbranden.

Bosecoloog Mart-Jan Schelhaas van Wageningen University & Research, die zelf niet bij het onderzoek betrokken was, vindt de bevindingen zeer relevant. ‘De zombievuren zijn nu weliswaar nog een randverschijnsel, maar dit onderzoek maakt het aannemelijk dat we er steeds vaker mee te maken zullen krijgen.’ Dat branden een hele winter ondergronds kunnen doorsmeulen is een tamelijk nieuw inzicht, zegt Schelhaas, maar dat veenbodems de brandbestrijding bemoeilijken zien we vaker. ‘Ook in Nederland, zoals vorig jaar nog in hoogveengebied de Peel rond Deurne.’ Die brand zette 900 hectare bosgebied in vlammen en verspreidde zich zowel bovengronds als ondergronds. De brandweer moest wekenlang nablussen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden