Exoplaneet wordt elke 111 dagen even 'gekookt'

Sterrenkundigen hebben temperatuurmetingen verricht aan een exoplaneet op 190 lichtjaar afstand van de aarde, die elke omloop gedurende enkele ur...

Sterrenkundigen hebben temperatuurmetingen verricht aan een exoplaneet op 190 lichtjaar afstand van de aarde, die elke omloop gedurende enkele uren extreem sterk wordt verhit door zijn moederster. De planeet, HD 80606b geheten, beweegt in een zeer langgerekte baan met een omlooptijd van 111,4 dagen. In het verste punt van zijn baan bevindt hij zich op ca. 130 miljoen kilometer afstand van de ster (bijna even ver als de afstand tussen de zon en de aarde); in het binnenste punt van zijn baan bedraagt de afstand slechts 4,5 miljoen kilometer. Daar is de baansnelheid ook het hoogst. In minder dan een dag slingert hij zich rond de ster, maar tijdens die periastronpassage neemt de temperatuur enorm snel toe. Uit de metingen, verricht met de Spitzer Space Telescope door astronomen van de Universiteit van Californië in Santa Cruz, blijkt dat de temperatuur van de planeet in zes uur tijd stijgt van ruim 500 graden tot ruim 1200 graden. De planeet is in 2001 ontdekt op basis van schommelingen in de positie van de moederster. Hij weegt ongeveer vier keer zoveel als de reuzenplaneet Jupiter. Uit het feit dat de planeet zo snel opwarmt (en na de passage van de ster weer relatief snel afkoelt) kunnen de astronomen informatie afleiden over de opbouw van de dampkring. Uit modelberekeningen blijkt dat er door de plotselinge temperatuurtoename enorm krachtige stormen ontstaan, met windsnelheden van maar liefst vijf kilometer per seconde. De metingen zijn zo nauwkeurig doordat de planeet tijdens de dichtste nadering achter de ster langsbeweegt, gezien vanaf de aarde. Omdat tijdens die bedekking alleen de straling van de ster wordt waargenomen, is het via een simpele aftreksom vrij eenvoudig om de warmtestraling van de planeet zelf te achterhalen. De exacte baanoriëntatie is niet bekend; het is mogelijk dat de planeet op 14 februari voor de ster langsbeweegt. Waarnemingen van die overgang maken het mogelijk om de afmetingen nauwkeurig vast te stellen. De resultaten worden deze week gepubliceerd in Nature.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden