Evolutie lijkt vrouwtjesolifanten van kostbare slagtanden af te helpen

De evolutie komt de olifanten in Afrika te hulp. Als reactie op het stropen, worden zij - althans de vrouwtjes - steeds vaker zonder slagtanden geboren.

Een olifant in Mozambique. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

In Gorongosa National Park in Mozambique wordt een op de drie vrouwelijke olifanten tegenwoordig geboren zonder slagtanden, terwijl dat normaal gesproken slechts bij 2 tot 6 procent voorkomt. De reden voor dat hoge aantal is stroperij, stelde onderzoekster Joyce Poole onlangs in een videoverslag dat het park maakte.

Omdat de stropers logischerwijs vooral de olifanten mét slagtanden aanvallen, blijven de dieren zonder relatief vaker in leven. Zij zouden hun erfelijke aanleg voor slagtandloosheid vervolgens aan de nieuwe generatie vrouwtjes doorgeven. Daarmee zetten ze stropers een hak.

Vanuit de non-profitorganisatie Elephant Voices observeert Poole al een aantal jaar de olifantenpopulatie in het Gorongosa National Park. Ze was vooral benieuwd hoe de populatie zich herstelde na de roerige burgeroorlog die van 1977 tot 1992 plaatsvond. In die periode kwam meer dan 90 procent van de olifanten in het gebied om het leven, onder meer doordat soldaten aan het stropen sloegen. Poole ontdekte dat meer dan de helft van de vrouwtjes die de oorlog had overleefd slagtandloos was. De mannetjes worden wel allemaal met slagtanden geboren, volgens Poole omdat zij de slagtanden nodig hebben om het tegen rivalen op te nemen in het gevecht om de dames.

Zo verhuis je 500 olifanten

Het ene wildpark in Malawi heeft te veel olifanten, het andere te weinig. En dus gaan 500 olifanten op transport: de grootste olifantenverhuizing ooit. De Volkskrant was erbij. Bekijk de spectaculaire beelden hier.

Het is niet voor het eerst dat onderzoekers een verband vinden tussen stroperij en de afname van het aantal olifanten met slagtanden. In 1995 ontdekten onderzoekers in een natuurpark in Zambia bijvoorbeeld al dat het aantal tandloze vrouwtjesolifanten tussen 1989 en 1993 was gestegen van 10,5- naar 38,2 procent. Ook daar was in die periode veel gestroopt.

Bioloog Josh Plotnik, onderzoeker aan de City University van New York en oprichter van de non-profitorganisatie Think Elephants, kent soortgelijke bevindingen uit observatiestudies en anekdotisch bewijs. Hij benadrukt dat dit nog geen bewijs is voor een oorzakelijk verband. 'Maar in theorie is het heel logisch', zegt hij desgevraagd. 'Smokkelaars hebben alleen oog voor ivoor, dus olifanten zonder slagtanden hebben betere overlevingskansen.'

Waarom alleen vrouwtjes zonder slagtanden ter wereld komen, is volgens Plotnik niet helemaal duidelijk. Het zou kunnen dat er bij vrouwtjeso genetisch gezien sowieso al meerdere opties zijn wat betreft slagtanden: kort, lang, of geen. 'Persoonlijk heb ik nog nooit een Afrikaanse mannetjesolifant zonder slagtanden gezien.' Onder de mannetjes zou de selectiedruk daardoor weinig kans maken: de overblijvers hebben sowieso óók slagtanden, en geven dat door op hun nageslacht.

Hoewel Poole de ontwikkeling opvat als een bewijs voor de schade die stropers aanrichten, is een leven zonder slagtanden in de praktijk misschien niet eens zo nadelig. Plotnik: 'In Azië hebben vrouwelijke olifanten sowieso geen slagtanden, en een redelijk aantal mannetjes ook niet. Zij overleven prima.'

Een groep vrouwtjesolifanten in Addo Elephant National Park in Zuid-Afrika. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.