Analyse

Even opfrissen: waar staan we, met die vaccins?

Na de vaccins van Pfizer/BioNTech, Moderna en dat van AstraZeneca is de inenting van Janssen de vierde goedgekeurde inenting. Een keuze hebben we niet, maar als die er wel zou zijn, hoe zou de vergelijking dan uitvallen?

Een wetenschapper in het Janssen-laboratorium in Leiden. Beeld AP
Een wetenschapper in het Janssen-laboratorium in Leiden.Beeld AP

1| Welke werkt het best?

Een winnaar uitroepen? Daarvoor is het echt nog te vroeg, benadrukken kenners. ‘Het zijn nu allemaal nog dagkoersen, het hele plaatje zien we nog niet’, stelt vaccinoloog Cécile van Els (RIVM, Universiteit Utrecht). De vaccins zijn immers nog nieuw, de cijfers mager en gebaseerd op bevolkingsgroepen die je vaak niet zomaar met elkaar kunt vergelijken.

Toch beginnen sommige hoofdlijnen zich wel af te tekenen. Zo lijken de geheel nieuwe, zogeheten ‘mRNA-vaccins’ van Pfizer/BioNTech en Moderna, corona net wat beter te voorkomen dan de andere vaccins. Het vaccin van Pfizer kwam uit de patiëntonderzoeken met een werkzaamheid van 95 procent, Moderna bleek 94,1 procent effectief. Nu, miljoenen inentingen later, blijkt Pfizer in de praktijk zo’n 85 procent (Groot-Brittannië) tot 97 procent (Israël) van de ziektegevallen te voorkomen.

De vaccins van AstraZeneca en Janssen komen met respectievelijk 70 en 67 procent werkzaamheid slechter uit de tests. Maar dat pakt in de praktijk juist hoger uit: zo heeft men de werkzaamheid van het Oxfordvaccin van AstraZeneca al ‘opgevoerd’ tot 82,4 procent, door de tweede prik uit te stellen. Het vaccin van Janssen blijkt intussen in de VS (72 procent) en bij ouderen (80 procent) beter werkzaam: een stevige aanwijzing dat ook hier het verhaal nog niet af is.

En, belangrijk: alle inentingen beschermen uitstekend tegen ziekenhuisopname en overlijden. Het vaccin van AstraZeneca blijkt in Schotland het aantal ziekenhuisopnames van ouderen met 94 procent te verminderen. De inenting van Janssen verminderde het aantal ernstige gevallen met 85 procent, die van AstraZeneca 88 procent.

Kampioen beschermen na één prik is, voorlopig, AstraZeneca, met zo’n 75 procent bescherming. Maar ook hier zijn de verschillen gering. Pfizer en Moderna voorkomen na één prik zo’n 70 procent van de ziektegevallen, vergelijkbaar met de score van het Janssen-vaccin.

2| Welk vaccin geeft de minste bijwerkingen?

Op het gebied van bijwerkingen ontlopen de vaccins elkaar niet veel: griepachtige verschijnselen als vermoeidheid, hoofdpijn, verhoging en spierpijn komen het meeste voor; zeldzamer zijn koorts en misselijkheid.

Op papier geeft het vaccin van Janssen zulke bijwerkingen het minst vaak, gevolgd door het vaccin van AstraZeneca. Zo had bij de tests van het Janssenvaccin 60 procent pijn rond de prikplek, en ongeveer de helft hoofdpijn, spierpijn of een moe gevoel; bij AstraZeneca is dat respectievelijk 75 procent en ruim de helft.

Niettemin gaan er juist over het vaccin van AstraZeneca verhalen rond van mensen die enkele dagen ronduit ziek worden, ook al zijn het slechts anekdotes. ‘De bijwerkingen van het vaccin van AstraZeneca worden vaker als wat heftiger ervaren’, is ook de indruk van Agnes Kant van bijwerkingencentrum Lareb, na één week ervaringen met dat vaccin. ‘Wellicht komt het doordat de doelgroep wat jonger is. Die hebben een immuunsysteem dat wat heftiger kan reageren.’

Van de mRNA-vaccins geeft het vaccin van Pfizer iets minder bijwerkingen dan de inenting van Moderna, misschien vanwege de lagere dosering. Bij de proeven kreeg 84 procent van de ingeënten pijn rond de injectieplek (bij Moderna: 92 procent), 63 procent last van vermoeidheid (Moderna: 68 procent) en 55 procent hoofdpijn (63 procent bij Moderna). Bij ongeveer 2 tot 10 procent zijn de bijwerking hinderlijk genoeg om zich een dagje ziek te melden.

3| Welke beschermt het beste tegen de gemuteerde varianten van het virus?

Volgens de eerste, nog voorlopige signalen zijn alle vaccins iets minder effectief tegen de virusvarianten met veranderde stekels uit Zuid-Afrika en Brazilië – en komt Pfizer relatief goed uit de bus.

Zo was het vaccin van Janssen in Zuid-Afrika maar 52 procent werkzaam, en bleek het vaccin van Moderna in het lab zes tot negen keer lagere hoeveelheden antistoffen in stelling te brengen tegen de varianten – al zegt dat weinig over de bescherming in het echte leven. Het vaccin van Pfizer bleef, opnieuw in het lab, iets beter overeind tegen de gemuteerde virussen.

Maar uiteindelijk is het glas toch ook halfvol, benadrukte CBG-directeur Ton de Boer donderdag bij de onthulling van het Janssenvaccin: het is niet zo dat de vaccins machteloos staan tegenover de varianten. ‘We verwachten dat het Janssenvaccin voldoende bescherming biedt tegen de nu bekende varianten van het coronavirus.’

4| Welke is het handigste?

Puur gelet op praktische handigheid, wint het vaccin van Janssen deze ronde. Het vaccin is houdbaar in de koelkast en omdat er maar één prik nodig is, omzeilt men de ingewikkelde logistiek van het na een of drie maanden terugkomen, wat vooral handig is in afgelegen gebieden en ontwikkelingslanden. Goed houdbaar in de koelkast is ook het vaccin van AstraZeneca.

Anders zit dat met de vaccins van Moderna en vooral Pfizer, die als werkzaam bestanddeel uiterst fragiele sliertjes erfelijk materiaal gebruiken, het ‘mRNA’. Moderna’s vaccin is een maand houdbaar in de koelkast, en in een goede vriezer (min 20 graden) een halfjaar. Pfizer moet zeer koud worden bewaard, bij min 70 graden. Maar in een gewone, goede vriezer lukt het twee weken.

5| Welke is het betaalbaarst?

Hier is de winnaar, met ruime voorsprong, AstraZeneca, met 1,78 euro per dosis tot in elk geval juli 2021. Op afstand volgt het vaccin van Janssen: 7,14 per dosis, zolang de pandemie duurt. Maar omdat het Janssenvaccin slechts eenmaal hoeft te worden toegediend, is het per ingeënt persoon ‘slechts’ twee keer zo duur als AstraZeneca.

Aanzienlijk duurder zijn de vernuftigere mRNA-vaccins. Dat van Moderna kost 15,14 euro; dat van Pfizer 12 euro – een prijs die na de pandemie drie tot vier keer zo hoog zal worden, heeft het bedrijf aangekondigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden