Euthanasieplan heeft nog veel horden te nemen in Den Haag

Kees van der Staaij zegt het maar meteen, de ochtend na de presentatie van het kabinetsplan voor een nieuw Laatste Wil-beleid: 'Als deze coalitie dit plan eerder had gehad, hadden we geen gedoogsteun geleverd.'

Kandidaat-Kamerlid Lilian Marijnissen twitterde: 'de ouderenzorg is niet op orde, veel ouderen zijn eenzaam en dan wordt levensbeëindiging makkelijker. Het kwam haar op een stroom van verwijten van smakeloosheid te staan. Foto anp

Het is dan ook geen toeval dat het kabinet Rutte II in deze eindfase, nu het niet meer moeizaam op zoek hoeft naar wankele parlementaire meerderheden, opeens durft wat het vier jaar lang vermeed: stelling nemen in deze uiterst gevoelige ethische kwestie. Zo is het in de verkiezingscampagne in elk geval weer even verlost van het feit dat het de kleine christelijke minderheid in de Kamer veel macht heeft gegeven.

Wil dat ook zeggen dat er nu een beslissende stap is gezet, een stap die Nederland opeens weer in de voorhoede zou brengen van landen met een progressief euthanasiebeleid? Zeker niet, want daarvoor ligt het waarschijnlijk toch nog te controversieel.

Discussie

Ruim twee jaar geleden vroeg het kabinet al advies over euthanasie voor mensen die hun leven voltooid achten. Dat was het vervolg op een slepende discussie, in 1991 aangezwengeld door rechtsgeleerde Huib Drion. Hij stelde de introductie van een pil voor waarmee een oudere die 'klaar is met leven' op humane wijze een einde aan zijn of haar leven zou kunnen maken. Dat was lang voor de wettelijke regeling van euthanasie die in 2002 van kracht werd, een wapenfeit van het seculiere kabinet Paars II van Wim Kok.

De roep om hulp bij een 'voltooid leven' verstomde allerminst, maar de adviescommissie van D66-kopstuk Paul Schnabel stelde de voorstanders teleur: het gros van de mensen die euthanasie willen omdat hun leven voltooid is kampen ook met medische klachten waardoor zij voor euthanasie in aanmerking komen. Het aantal ouderen dat daar niet aan voldoet, is verwaarloosbaar, meent de commissie.

Onbegaanbare weg

Daar gaat het kabinet nu principieel tegenin, met ongemeen heftige reacties van de tegenstanders tot gevolg. SGP, ChristenUnie en CDA zijn 'onthutst' en 'geschokt' en spreken van 'een onbegaanbare weg'. De SP deed daar nog een schepje bovenop. Het kandidaat-Kamerlid Lilian Marijnissen legde op Twitter een directe relatie met het kabinetsbeleid ('de ouderenzorg is niet op orde, veel ouderen zijn eenzaam en dan wordt levensbeëindiging makkelijker?'). Het kwam haar op een stroom van verwijten van smakeloosheid te staan.

Wie de zetels in de Tweede Kamer telt, ziet intussen een comfortabele meerderheid van voorstanders, aangevoerd door VVD, PvdA, D66, GroenLinks en ouderenpartij 50Plus. Ook in de Eerste Kamer is dat een meerderheid. Met ook nog de PVV, die 'gemengde gevoelens' heeft, is het plan zeker niet kansloos.

Reacties peilen

Maar zo simpel zal het met dit wetsvoorstel toch niet gaan. In de eerste plaats is het nog maar een standpunt, geen wetsvoorstel. Dat vergt nog maanden voorbereiding en advisering - als er tempo gemaakt wordt. Het kabinet steekt nu slechts een teen in het water om de reacties te peilen. Het echte besluit zal genomen moeten worden door het volgende kabinet.

Of niet. Want de aanwezigheid van een van de drie christelijke partijen of de SP aan de formatietafel maakt het onderwerp meteen onbespreekbaar, zo werd donderdag wel duidelijk. Dit is nou eenmaal geen plan waarover te onderhandelen valt en iedereen een beetje zijn zin kan krijgen. De enige motie van wantrouwen die de SGP in z'n ruim 100-jarige bestaan ooit zelf indiende was gericht tegen D66-minister Borst, juist vanwege haar liberale euthanasiewet. Het CDA toont zich nauwelijks minder geharnast: 'Dit is een onbegaanbare weg', klinkt het daar. ChristenUnie-leider Segers spreekt van een 'huiveringwekkend voorstel'.

Het is natuurlijk mogelijk dat geen van de vier straks in het kabinet komt, al is het niet waarschijnlijk. VVD en PvdA hebben intussen hun punt gemaakt. Of ze volgend jaar kunnen doordrukken, ligt geheel in handen van de kiezers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.