Europese wetenschap vanaf 2020 zonder betaalmuur

Binnen vier jaar hoeven artsen, leken, leraren en onderzoekers nooit meer te betalen voor het lezen van wetenschappelijke artikelen uit Europese landen. Vrijdag hebben de Europese ministers van onderzoek en innovatie besloten dat dergelijke 'open access' vanaf 2020 de standaard moet zijn. Het besluit maakt een einde aan de huidige betaalmuren bij veel wetenschappelijke uitgevers.

Beeld Elsevier Science

'Open acces breekt de muren rond de universiteiten af en zorgt ervoor dat de maatschappij optimaal profiteert van alle wetenschappelijke inzichten', zei staatssecretaris Sander Dekker in Brussel. Tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap was de vrije toegankelijkheid van kennis een van de speerpunten. Publiek gefinancierd onderzoek moet publiek toegankelijk zijn, is de redenering.

Het Europese besluit van volledige open acces in 2020 loopt zelfs nog voor op de Nederlandse voornemens om voor 2025 alle kennisliteratuur openbaar te publiceren. Daartoe besloot het kabinet twee jaar geleden. Tot nog toe gold Nederland binnen Europa als een voorloper op dit gebied.

Sindsdien maakten ook wetenschapsfinancier NWO en universiteitenvereniging VSNU zich sterk voor meer open access. De universiteiten onderhandelden hard met uitgevers over het ombouwen van de huidige bibliotheekcontracten naar een systeem waarbij voor open acces wordt betaald in plaats van voor abonnementen. Met name met marktleider Elsevier liep dat een tijdlang hoog op.

'Mooi moment'

VSNU-onderhandelaar prof. Gerard Meijer, tevens voorzitter van de Radboud Universiteit Nijmegen, zegt uitermate blij te zijn met het besluit. 'Dit is een mooi moment. De ministers zeggen niet alleen dat open access er moet komen, maar ook dat er geen reden is om het nog langer uit te stellen.' Hij zegt te verwachten dat universiteiten en wetenschapsfinanciers met uitgevers tot nieuwe verdienmodellen kunnen komen.

Uitgever Elsevier, wereldwijd een van de grootste wetenschappelijke uitgevers met duizenden specialistische tijdschriften, wilde vrijdag niet apart reageren op het besluit van de Europese onderzoeksminister. De associatie van wetenschappelijke, technische en medische uitgevers STM, waarvan Elsevier lid is, zei nog op de voorstellen te studeren. Elsevier sloot eerder dit jaar uiteindelijk een deal met de Nederlandse universiteiten om vanaf 2018 geleidelijk naar open access over te gaan.

Visa-regeling

Behalve de openstelling van wetenschappelijke artikelen, namen de onderzoeksministers vrijdag ook het besluit dat onderzoeksgegevens zoveel mogelijk openbaar moeten worden en bruikbaar voor derden. Daarnaast is ook een visaregeling aangekondigd voor personeel van start-up bedrijven. Die hoeven niet langer voor elk EU-land opnieuw een visum te vragen.

Volgens VSNU-onderhandelaar staan in Nederland de ontwikkelingen rond open access niet stil. Donderdag sloten de universiteiten een deal met de American Chemical Society, uitgever van de belangrijkste chemische tijdschriften, over volledige vrije toegang van de bladen vanaf 2017. 'Het geeft aan dat niet alleen in Europa het tij keert, maar wereldwijd', zegt Meijer. De VSNU betaalt de Amerikanen wel een jaarlijkse opslag op de grote bibliotheekabonnementen van enkele procenten voor de vrije toegankelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden