Nieuws Gentech

Europees Hof vindt subtiele gentech gewoon manipulatie: gemiste kans, zeggen plantkundigen

Plantkundigen en veredelaars hebben teleurgesteld gereageerd op de beslissing van het Europees Hof van Justitie dat heel gerichte technieken om genen binnen een plant of dier te bewerken, gewoon vallen onder de Europese wetgeving voor genetische manipulatie. ‘Een gemiste kans’, zegt de Wageningse hoogleraar Bert Lotz.

De tuin van boer Koekoek in de Nijmeegse wijk Ooyse Schependom. Nijmegen is de eerste Nederlandse gemeente met een zogenoemde gentechvrije zone. Foto Marcel van den Bergh

De uitspraak van woensdag volgt op een verzoek van Franse landbouworganisaties om helderheid over de vraag of zogeheten mutagenese is toegelaten. Daarbij wordt het erfelijk materiaal van planten of dieren veranderd, maar worden er geen genen van andere organismen ingebouwd, zogeheten transgenese. Volgens de aanvragers blijft de genetische aanpassing daarmee binnen het natuurlijk domein van varianten die ook in de natuur zouden kunnen ontstaan, of via fokprogramma’s of kruising.

Plantkundigen hebben mutagenese ook hoog in het vaandel, omdat de publieke acceptatie van natuurlijke gentech groter lijkt dan van wat vaak als Frankenstein-voedsel wordt afgeschilderd.

Het Hof noemt moderne mutagenese in de uitspraak echter niet principieel verschillend van de harde transgenese. Wel zondert het conventionele mutagenese-technieken uit van de bestaande gentech-wetgeving, omdat de veiligheid daarvan inmiddels wel is aangetoond. Daarbij gaat het om gewoon kruisen of het gebruik van straling om willekeurige mutaties te veroorzaken. Maar nadrukkelijk niet om nieuwere technieken, zoals CRISPR-Cas9, die sinds een paar jaar in opmars zijn.

Buitenproportioneel

Die precisietechnieken maken het volgens het hof mogelijk om ‘buitenproportioneel veel verschillende gemodificeerde variëteiten te maken’. Dat is volgens het hof in strijd met het voorzorgbeginsel en staat haaks op de genwetgeving, die schade aan mens en milieu wil voorkomen. Tegelijk laat het Hof de handhaving voor bestaande mutagene technieken aan de individuele lidstaten van de EU.

De Europese regels voor genetische ingrepen stammen uit 2001 en gaan uit van oudere gentechnieken waarmee lichaamsvreemd dna in organismen wordt geïntroduceerd. Voor het ontwikkelen en eventueel verspreiden van zulke transgene gewassen of dieren zijn vergunningen vereist. In de praktijk zijn genbewerking als CRISPR-Cas9 of zinkvingernuclease in laboratoria en kweekkassen een onmisbaar en veelbelovend gereedschap geworden.

Volgens hoogleraar plantkunde Bert Lotz in Wageningen betekent de uitspraak van het Europese Hof vooral een slag voor kleine en middelgrote plantenveredelaars. ‘Slecht voor het milieu, voor de consumenten en voor kleine bedrijven in deze sector. Als de bestaande gentechregels ook hiervoor gelden, kunnen alleen de echt grote bedrijven er goed mee uit de voeten. Terwijl de innovaties doorgaans juist van de kleinere spelers komen.’

De Wageningse rechtsgeleerde Kai Purnhagen, een specialist in Europees landbouwrecht, noemt de uitspraak teleurstellend, maar uit juridisch oogpunt ook wel begrijpelijk. ‘Wat het hof eigenlijk zegt is dat rechters geen beleidsmakers zijn. Dit is een uitspraak over de bestaande regelgeving, die uit 2001 stamt. Het is een duidelijk signaal dat de wetgever in Brussel nu echt aan zet is.’

Campagneleider duurzame landbouw Hilde Anna de Vries van Greenpeace Nederland spreekt niettemin van een goede dag voor zowel de consument als het milieu. Bij deze technieken horen dezelfde vereisten om risico’s voor mens en milieu te voorkomen en consumenten te informeren over het voedsel dat op hun bord ligt. In plaats van te investeren in dit soort technieken die hun beloftes keer op keer niet hebben waargemaakt, is het juist van belang om de transitie te maken naar écht duurzame landbouw.’

Veranderen wat we eten

Na jaren gesteggel sprak het Europees Hof zich eindelijk uit over de prangende vraag hoe ver wetenschappers en telers mogen gaan met het genetisch veranderen van planten en gewassen. De uitspraak zal de landbouw, én wat u eet, voorgoed veranderen. Het probleem – en drie mogelijke oplossingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.