Europa onderzoekt heelal direct na bevalling

Europese onderzoekers kunnen over tien jaar gaan ‘luisteren’ naar golven die ontstonden direct na de Big Bang – tot een de allereerste triljoenste van een seconde van de oerexplosie waaruit het heelal ontstond....

De weg naar de staaltje terugkijken in de tijd is vrijgemaakt door de Europese Commissie, die drie miljoen euro beschikbaar heeft gesteld voor een ontwerpstudie voor de Einstein Telescoop. Dat is een pan-Europees observatorium voor de studie van gravitatiestraling.

Gravitatiegolven zijn kleine verstoringen in de ruimtetijd die voorspeld zijn door Albert Einstein in zijn relativiteitstheorie. Ruimtetijd of tijdruimte is een begrip dat vier dimensies van ons universum beschrijft – drie in ruimte (lengte, breedte en hoogte) en eentje in de dimensie tijd (de duur).

Volgens Einstein is het niet mogelijk is afzonderlijk over de begrippen ruimte en tijd te spreken, maar dat er enkel zoiets bestaat als ruimtetijd. De tijd is daarbij een dimensie als de andere, die echter op menselijke schaal anders wordt ervaren.

‘Tot nu toe bestuderen we het heelal met licht en andere vormen van elektromagnetische straling, en recent worden zelfs ook neutrino’s gebruikt’, zegt Jo van den Brand van het Nikhef, het Nationaal instituut voor subatomaire fysica in Amsterdam en betrokken bij de studie naar de Einstein Telescoop. Daarmee kunnen onderzoekers echter niet verder terugkijken dan 380 duizend jaar na de Big Bang.

Brand: ‘De Einstein Telescoop zal een nieuw venster openen op ons heelal door golven in het weefsel van ruimtetijd te detecteren. Omdat gravitatiegolven praktisch zonder verzwakking doordringen in alle gebieden van ruimte en tijd, kan de Einstein Telescoop golven meten afkomstig van gebieden met de grootste materiedichtheid, de vroegste stadia van de Big Bang, en de meest extreme krommingen van ruimtetijd.’

De Einstein Telescoop wordt ondergronds aangelegd, in een ultrahoog vacuüm en extreem koude omgeving en zal bestaan uit een verzameling interferometers met elk 10 kilometer lange armen.

De aanleg is voorzien voor ergens na 2017. Op dit moment zijn al andere Europese gravitatie-observatoria operationeel, in Hannover en in Cascina (Italië). De Einstein Telescoop zal honderd keer gevoeliger zijn dan de huidige meetapparatuur. Het volume van het universum dat geleerden dan kunnen waarnemen zal met een factor miljoen toenemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden