EU-parlement legt octrooiregels vast voor biotechnologie

Het Europees Parlement heeft woensdag in grote meerderheid ingestemd met een Europese octrooirichtlijn voor biotechnologie. Hierin heeft de Europese Commissie vastgelegd welke regels gaan gelden voor het patenteren van biotechnologische vondsten....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Een belangrijk nieuw principe daarbij is dat ontdekkingen in het menselijk genetisch materiaal niet kunnen worden gepatenteerd, uitvindingen wel. Zo is bijvoorbeeld een ontdekt menselijk gen voor een bepaalde ziekte niet patenteerbaar, maar wel de toepassing van dat gen bij het ontwikkelen van een test of een nieuw geneesmiddel. Blijkt later dat dat genetisch materiaal in het lichaam ook nog andere werkingen heeft, dan vallen die niet onder de bestaande patenten.

Dit principe is een toevoeging ten opzichte van de vorige versie van de richtlijn, die in maart 1995 werd afgestemd door het Parlement. Daarna is een nieuw voorstel geschreven. Volgens dr.ir. R. van der Meer van NIABA, de overkoepelende organisatie in Nederland van bedrijven in de agrarische biotechnologie, is het huidige voorstel beter en vooral helderder geformuleerd dan de vorige versie.

Hij is blij dat de procedure om de Europese octrooiwetgeving te harmoniseren na de jarenlange impasse verder kan. Elke lidstaat hanteert tot op heden zijn eigen regels voor het patenteren van biotechnologische vondsten. Dat kost het bedrijfsleven volgens Van der Meer handen vol geld. Overigens zal die situatie nog wel even blijven bestaan. De richtlijn, inclusief alle amendementen die het Parlement heeft aangebracht, gaat nu eerst naar de Raad van Ministers, voordat zij voor de tweede keer voor bespreking naar het Parlement wordt gestuurd.

Wel lijkt er nu een eind in zicht voor de al bijna tien jaar smeulende strijd over octrooikwesties van levende materie. Met de octrooiaanvraag in het midden van de jaren tachtig op een genetische veranderde muis (de Harvard-muis) in de Verenigde Staten en later Europa, kwam de discussie op gang over de wenselijkheid genetisch materiaal, cellijnen, menselijke weefsels of genetisch veranderde planten en dieren te patenteren.

Dat nu het verzet van 1995 in het Europees Parlement lijkt gebroken, is zeer tot verdriet van de groene en klein-christelijke fracties. Die hebben zich tot het laatst om principiële en inhoudelijke redenen verzet tegen het 'patenteren van leven'.

Wat zij hebben bereikt in vergelijking met 1995 is dat in de huidige richtlijn bijvoorbeeld ook rekening wordt gehouden met het welzijn van het dier. Zo zal een toekomstig patent voor het manipuleren van een stier Herman alleen kans maken als kan worden aangetoond dat het welzijn van het dier daarbij niet in het geding is.

Maar niet gerust zijn de critici over de woorden van de Europese Commissie dat zaken als klonen en genetische manipulatie van mensen ook in de toekomst uit den boze zullen blijven. Bovendien zijn de tegenstanders sowieso sterk gekant tegen de geboden mogelijkheid menselijke cellijnen, weefsels en het gebruik van menselijke genen te patenteren. Grote bedrijven zullen in staat zijn zich allerlei menselijke genen, maar ook genetisch materiaal van plant en dier eigen te maken, waardoor ze in staat zijn de gezondheidszorg en de agrarische sector meer en meer aan zich te binden.

Weliswaar gaat de nieuwe regelgeving uit van de onmogelijkheid genen in hun natuurlijke situatie te patenteren, bijvoorbeeld in het menselijk lichaam, maar in de praktijk legt dat nauwelijks belemmeringen op bij het verwerven van genen. Is het bedrijf in staat aan te geven dat het gen gezuiverd is, of dat er speciale methoden nodig zijn om het tot expressie te brengen, dan kan het zich het eigendom wel degelijk voor jaren toeëigenen. 'Het Europese Parlement heeft gekozen voor een vorm van bio-kolonialisme', aldus een teleurgestelde Greenpeace-woordvoerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.