Ergerrrrrrrrnissen

Hedenlands zondigde vorige week tegen les 1 voor elke bureauredacteur: als je iets inkort, zorg dat elders geen verwijzingen naar het geschrapte gedeelte blijven staan....

En nu we toch met autoflagellatie bezig zijn: Dick de Rooij uit Zeist was weliswaar blij dat Hedenlands 'actie ondernemen in de richting van' nu eens aan de kaak stelde, maar het commentaar was hem 'niet vernietigend genoeg'. Actie ondernemen is op zichzelf al krom Nederlands, betoogt Dick, dus nog los van die richting, want óf je neemt actie, of je onderneemt iets, niet allebei tegelijk. Wij weten inmiddels dat Van Dale het niet altijd bij het rechte eind heeft, maar daar ziet men in 'actie ondernemen' in elk geval weinig kwaad, terwijl 'actie nemen', dat Hedenlands altijd wat synthetisch en ambtelijk in de oren klinkt, niet vermeld wordt. Wat geen afbreuk doet aan Dicks punt dat het begrip 'actie' al iets van een onderneming inhoudt, al is niet iedereen zich daarvan bewust, anders zouden uitdrukkingen als 'actief meedoen' en 'actief bezig zijn' niet zo wijd verbreid zijn.

Ja nee, zeggen sommige lezers nu misschien, je kunt ook passief meedoen, met sport bijvoorbeeld, door te gaan kijken. Ja ja, passieve sportbeoefening zegt men dan, maar dat vindt Hedenlands eerlijk gezegd gewoon een eufemisme voor met je armen over elkaar op je krent zitten en toekijken. Dat is de houding waarin ook Hedenlands zich doorgaans met sport bezighoudt, en daar is niets op tegen, maar laten we onszelf niet voor de gek houden en doen alsof we dan in feite aan het sporten zijn.

'Actie ondernemen wordt opvallend vaak gebezigd door weinig actieve, weinig ondernemende mensen die dit wel lekker daadkrachtig vinden klinken', schrijft Dick van Rooij, en dat is ook altijd Hedenlands' interpretatie van dit soort taalgedrag geweest. Het is vergadertaal, en omdat vergaderen een weinig dynamische bezigheid is, wordt de actie als het ware in de lucht geprojecteerd, met woorden. 'Vandaar dat in de vergaderwereld bijvoorbeeld sprake is van het exerceren respectievelijk doorexerceren der marsroute', schreef Hedenlands in 1987. 'Zingend, zwetend en fluitend zien we het vergaderpeloton de kazerneplaats rondstampen, terwijl men onbeweeglijk, met maagzuur en knellende broekband, rond de vergadertafel zit.'

Henk Reinders was blij met de behandeling van 'richting'. 'Al jaren werk ik in de geestelijke gezondheidszorg', schrijft hij, 'en ik kan u zeggen, daar maak je wel wat mee.'

Het gewraakte 'richting' gaat vaak vergezeld van het al even somber stemmende 'communiceren'. 'Naar toe' is het passe-partout dat in de plaats kwam van een reeks verschillende voorzetselbepalingen, met betrekking tot, ten aanzien van, in verband met, etc., en zo is 'communiceren' het multi-purpose werkwoord geworden voor bellen, schrijven, faxen, mailen, doorgeven, bekendmaken en hoe je verder nog kunt communiceren. Ik zeg het wel tegen Wim, wordt: ik communiceer het wel naar Wim toe. Dat Henk Reinders wat meemaakt in die gezondheidszorg is niet overdreven, hij komt daar zelfs mensen tegen die 'richting naar Wim toe' zeggen.

Hedenlands heeft eigenlijk maar één advies: Henk, leg een dossier aan en ga d'r mee naar de Arbo. Het zal een zware strijd worden, maar velen zullen je dankbaar zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden