INTERVIEW

'Er ligt een deken van giftige verbindingen over ons landschap'

De Wageningse hoogleraar Natuurbeheer en planten ecologie, Frank Berendse, schreef mee aan het rapport van de EASAC. 'De schade stapelt zich heel langzaam op.'

Frank Berendse.

Over de beruchte neonicotinoïden is al veel geschreven. Wat voegt dit rapport eigenlijk toe aan wat we al wisten?

'In de recentste wetenschappelijke literatuur zien we twee belangrijke lijnen. Ten eerste constateren we dat er steeds meer bewijs is voor schadelijke effecten. Niet alleen bij de honingbij, waarop heel veel onderzoek is gericht, maar juist ook bij andere soorten zoals hommels, zweefvliegen, eendagsvliegen, kevers en broedende akkervogels die van insecten afhankelijk zijn. Het tweede is dat nu vaststaat dat ook zeer lage concentraties van deze stoffen belangrijke effecten kunnen hebben. Alleen zijn die aanvankelijk moeilijk waarneembaar: het oriëntatievermogen en het foerageergedrag raken verstoord, de immuunrespons vermindert.'

Is dat ook waarom dit niet is opgemerkt toen de stoffen in de jaren negentig werden toegelaten voor de Europese markt?

'Ja, veel nadelige effecten worden pas duidelijk als je kijkt naar de lange termijn. Bij de toelating tot de markt ga je vaak uit van laboratoriumproeven, waarbij men over een bepaalde tijdsduur kijkt wat het effect is van een stof. Maar dit zijn chemische verbindingen die, als ze eenmaal op een receptor (zenuwverbinding, red.) zitten, daar niet meer vanaf gaan. Zo'n beest neemt zo'n blokkade de rest van zijn leven mee. De schade stapelt zich dus heel langzaam op.'

Een gifschandaal?

'In ons rapport beperken we ons tot de feiten en vellen we geen oordeel. Maar persoonlijk vind ik dit toch wel heel opmerkelijk. Er ligt in feite een deken van giftige verbindingen over ons landschap. De afspraak in EU-verband is om het gebruik van pesticiden te beperken tot een zo laag mogelijk niveau. Maar met neonicotinoïden zien we het de andere kant opgaan: elk plantje krijgt het uit voorzorg mee, bijvoorbeeld als zaadcoating. Dat is nu net wat we niet moeten doen.'

De boer zal misschien zeggen: daar heb je weer zo'n natuurbeheerder die alleen maar aan het behoud van de natuur denkt.

'In de eerste plaats ben ik wetenschapper, onze conclusies zijn feitelijke constateringen. Natuurlijk snappen wij ook wel dat de boer zijn bedrijf rendabel moet runnen. Maar een van de conclusies is dat je je kunt afvragen of het grootschalige gebruik van neonicotinoïden de productie wel altijd ten goede komt.

'Er zijn voorbeelden van gevallen waarbij het juist andersom werkt en de productie afneemt, omdat de biodiversiteit rond de akker vermindert, of omdat de natuurlijke vijanden van bepaalde plaaginsecten zo onder druk komen te staan dat de schade aan het gewas weer toeneemt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden