de feiten voor bij de borrelvluchtelingen op de Middelandse Zee

Er drijven minder bootjes op de Middellandse Zee, maar veiliger is het niet

Beeld Meinou de Vries

De toestroom van vluchtelingen over zee is afgenomen, maar verhoudingsgewijs verdrinken of verdwijnen er meer mensen onderweg.

Over de vluchtelingenstroom in de nazomer van 2015 is altijd verhit gedebatteerd. Waar de één in de beelden van het verdronken jongetje Alan Kurdi de noodzaak zag van een ruimhartig vluchtelingenbeleid, legden anderen liever de nadruk op de ‘tsunami’ van ‘asielzoekers’ en trokken ten strijde tegen azc’s. Vijf jaar later is die kloof nauwelijks gedicht, en lopen de beelden en feiten die door beide kampen worden opgeroepen nog altijd sterk uiteen. Hoe is het dan in die jaren verlopen op de Middellandse Zee?

De toestroom is in elk geval veel lager dan in 2015. Wie de cijfers van de aan de VN gelieerde Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) erbij pakt, ziet dat de overstekers van de voorbije jaren maar een fractie vormen van de hoeveelheden toen. En dat er destijds vooral een piek was op de oostelijke route, bij Turkije en Griekenland.

Door de invallende winter ­– en met name de daaropvolgende Turkije-deal – dobberden er na 2015 veel minder gammele bootjes over de Middellandse Zee. ‘Na maart 2016 is het aantal overstekers nooit meer zo hoog geweest’, kunt u gerust zeggen als weer hoort dat de Europese kust wordt ‘overspoeld’ met bootvluchtelingen (het stijgende migratiesaldo komt vooral door immigranten uit de Europese Unie en expats uit Azië).

Helaas is het leed op de Middellandse Zee niet even hard afgenomen als het aantal overstekers. Ook na april 2016 stierven en verdwenen er nog zeker 12.097 mensen – en het IOM gaat er vanuit dat dit absolute minima zijn. Door het afsluiten van de oostelijke route zochten meer mensen hun heil via de langere en dus gevaarlijkere centrale oversteek richting Italië, met het gevolg dat er in 2016 meer mensen stierven en verdwenen dan in 2015.

Om te voorkomen dat mensen zouden kiezen voor de gevaarlijke centrale route, besloot de EU meer deals te sluiten met landen in Afrika. Zo zorgde een samenwerking met de Libische kustwacht er mede voor dat in de loop van 2017 ook de centrale route minder populair werd.

Als er één watermetafoor geschikt is voor de migratie over de Middellandse Zee, is dat die van het waterbed: als er met maatregelen op één bult wordt gedrukt, komt elders een andere omhoog. Vandaar dat medio 2018 de doorgaans rustigere route via Marokko naar Spanje ineens de meest gebruikte werd. En ook de dodelijkste.

Ondanks het waterbedeffect is de EU er toch in geslaagd het aantal overstekers te verminderen. Wel tegen de prijs van een relatief hogere sterfte: de hoeveelheid mensen die een poging waagt, mag dalen, het percentage dat daarbij omkomt of verdwijnt, wordt alleen maar groter: in 2016 stierf of verdween minstens 2,3 procent van de mensen op de centrale route, in 2019 lag dat percentage op 4,8. Bij de westelijke route is een soortgelijke trend zichtbaar.

De oostelijke route is al jaren de relatief veiligste van de drie, maar achter die cijfers schuilt een wrang detail: liefst 28,9 procent van de sterfgevallen en verdwijningen hier betrof een kind. Vermoedelijk komt dit doordat er zich meer oorlogsvluchtelingen op deze route bevinden, die geen andere keuze hebben dan met het hele gezin de gevaarlijke tocht aan te gaan.

De vluchtelingencrisis, 5 jaar later

Syrische kinderarts Amani Ballour: ‘Het zwaarst was om te kiezen wie zou sterven’
Als hoofd van een ondergronds ziekenhuis in Syrië behandelde Amani Ballour talloze slachtoffers van chemische aanvallen en bombardementen. De inzet van de kinderarts voor vrouwen en meisjes in conflictgebieden ligt nu stil door de coronacrisis.

Het Oost-Duitse Tröglitz heeft zich neergelegd bij een handjevol migranten
Vijf jaar geleden werd in Tröglitz brand gesticht in een gebouw waar vluchtelingen zouden worden opgevangen. Het Oost-Duitse dorp werd daarmee het symbool van ‘donkerduitsland’. Was dat terecht? En hoe is het er nu?

Anderhalf miljoen vluchtelingen zochten in 2015 hun heil in Europa. Wat is er werkelijkheid geworden van alle hoop en vrees? Vijf jaar later onderzoeken we het in een special. Op deze pagina vind je alle stukken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden