Elektrisch schaapjes tellen

Wetenschappers weten nog weinig over de slaap. Hoe nuttig is dan een persoonlijke slaapcoach?Door Peter van Ammelrooy..

Wie de afgelopen week met acute slaapproblemen een specialist had willen aanklampen, zou van een koude kermis thuis zijn gekomen. Alle neurologen, long- en kno-artsen en psychologen met expertise op dit specifieke vakgebied, bleken het land uit te zijn. Of ze hadden andere redenen om uit de buurt van hun telefoon en computer met e-mail te blijven.

We hadden de deskundigen de vraag willen voorleggen of zij slapeloze nachten denken te krijgen van de Zeo Personal Sleep Coach die sinds enkele weken in de Verenigde Staten te koop is. Voor 399 dollar belooft dit apparaat de dure slaapcentra, -klinieken en -laboratoria die de afgelopen jaren zijn verrezen, op z’n minst voor een deel overbodig te maken.

De VS vormen een dankbare markt voor dit soort ‘medische’ doe-het-zelf-toestellen. Niet alleen omdat blijkens peilingen de helft van de bevolking kampt met slaapproblemen (in Nederland een op de vijf; 600 duizend mensen slikken elke dag slaap- en kalmerings-pillen). De grotendeels private gezondheidszorg in de VS, torenhoge verzekeringspremies en dito doktersrekeningen werken in de hand dat Amerikanen bij insomnie, parasomnie of het rusteloos-beensyndroom – om een aantal slaapstoornissen te noemen – hun toevlucht nemen tot zelfmedicatie.

De Zeo (nog niet rijp voor de export, meldt het bedrijf) is een vereenvoudigde versie van de monitor die in onderzoekscentra wordt gebruikt om het slaapgedrag van patiënten in kaart te brengen. Voor het slapengaan trekt de gebruiker een band om het hoofd waarmee hij een sensor tegen het voorhoofd drukt. Dat meetinstrument registreert hersenactiviteit en stuurt zijn bevindingen draadloos naar een radiowekker, die ze op een geheugenkaart zet.

De band met enkele sensor lijkt de grootste innovatie van de Zeo. In slaapklinieken wordt de hersenactiviteit ’s nachts gemeten door over het hoofd van de patiënt een muts met twintig tot dertig elektroden te trekken. Daarmee wordt een elektro-encefalogram (e.e.g.) gemaakt. Omdat deze methode van registratie uiterst gevoelig is voor ruis, worden de elektroden zeer nauwkeurig geplaatst en wordt er een gel gebruikt voor een betere geleiding van de signalen.

De makers van de Zeo hebben niet alleen een elektrode vervaardigd die zonder gel kan, maar ook eentje die op het voorhoofd werkt. Voor die plek is gekozen omdat niemand met zijn neus in het kussen slaapt. Maar volgens experts is het voorhoofd niet de beste plek om e.e.g.-activiteit te meten.

Adviezen op maat
Het vastleggen van de slaappatronen is maar de helft van het Zeo-verhaal. De patiënt wordt geacht de informatie op de geheugenkaart met zijn computer via internet naar het bedrijf te sturen, waar deskundigen de meetgegevens analyseren en adviezen op maat sturen die tot een betere slaap moeten leiden. Het eerste half jaar begeleiding door een slaapcoach is bij de prijs inbegrepen; een half jaar langer kost 99 dollar.

Zeo waarschuwt met nadruk dat zijn apparaat geen medisch instrument is. Het registreert bijvoorbeeld geen apneu (een stokkende adem tijdens het slapen), de meest voorkomende stoornis, of het rusteloos-beensyndroom (stuiptrekkingen). Amerikaanse deskundigen vrezen dat wanhopige slaapgestoorden al die mitsen en maren zullen negeren en uiteindelijk blijven zitten met een kostbare radiowekker die net zo ineffectief is als gratis schaapjes tellen.

‘Als je lijdt aan een conventionele vorm van slapeloosheid, voldoet de Zeo prima’, zegt Jerome Siegel van het slaapwaakcentrum van de University of California in het ingenieursblad Technology Review. ‘Het zal bevestigen dat je aan insomnie lijdt en om je te laten zien hoe je slaappatroon verandert als je de bekende methoden toepast om je slapeloosheid te verdrijven.’

Een probleem is, zeggen deskundigen, dat de meeste mensen geen idee hebben van hoeveel, hoe goed of slecht ze slapen. Belangrijker is dat wetenschappers niet precies weten wat elke fase in onze slaap – er zijn er vijf – voor het lichaam betekent. Meer kennis over de hoeveelheid remslaap bijvoorbeeld leidt niet automatisch tot aanwijzingen voor een betere nachtrust.

De kwaliteit van de persoonlijke begeleiding die Zeo biedt, bestaat dan ook uit bekende aanbevelingen. Op een vaste tijd ontwaken – niet uitslapen in het weekend – om een goed ritme op te bouwen, en geen koffie of alcohol nuttigen in de uren voor je naar bed gaat.

Wat de Zeo wel zal doen, schrijft een recensent in The New York Times, is die discipline afdwingen. Omdat je anders uit je slaap wordt gehouden door een stemmetje in je hoofd. ‘Dan is die 399 dollar weggegooid geld geweest.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden