El Nino

Televisiezender CNN is de grote aanstichter van de hype rond El Niño. Het klimaatverschijnsel wordt behandeld als was het de Golfoorlog....

BART DIRKS

PERUAANSE vissers weten het al honderd jaar. Gemiddeld twee keer per decennium laten de scholen ansjovis zich niet zien in de anders zo visrijke kustwateren. De iele bootjes, waarmee de vissers zich maar een klein stukje op zee durven te wagen, keren dan met lege netten huiswaarts. Als eersten constateerden de vissers rond de kerstdagen een raar fenomeen, dat inmiddels is uitgegroeid tot een ware media-hype: El Niño, het kerstkindje.

Honderd jaar later ligt de omgeving van Sydney onder een grijze deken van smog. Een onverwacht vroege hittegolf leidt in de Australische deelstaat New South Wales tot honderden felle bosbranden. Het kwik stijgt deze week tot 46 graden. Terwijl brandweerlieden verwoede pogingen doen het helse vuur te blussen, denken Australische deskundigen de oorzaak al te kennen. El Niño.

Het enfant terrible van de weergoden wordt meer en meer verantwoordelijk gehouden voor het onheil op aarde. Maandag was het de Indonesische president Soeharto die dit curieuze metereologische verschijnsel als hoofdschuldige aanwees voor de economische malaise in zijn land. El Niño zou verantwoordelijk zijn voor de droogte en bosbranden die zijn land sinds mei teisteren.

'Alle economische en sociale ontwikkelingen van de afgelopen decennia zijn in één klap teniet gedaan', zei het Indonesische staatshoofd tijdens een vergadering van de OPEC-landen. Hij zweeg over de corruptie of het falend overheidsbeleid in zijn land. Zelfs de vakbonden kregen dit keer niet de schuld in de schoenen geschoven.

Ook Rio de Janeiro maakte zich de afgelopen dagen op voor het ergste. El Niño zou de metropool overvallen met ongekend grote regenval. Dichtgelaste afwateringsputten zijn opengezet en riolen schoongemaakt om de plensbuien te kunnen verwerken. Maar vooralsnog blijft de voorspelde zondvloed uit. Rio is slechts somber en grijs.

Mensen praten graag over het weer, dus El Niño is ín. Of het nu de branden in Australië of Indonesië zijn, het stranden van potvissen bij Ameland en het Deense eiland Römö, de slagregens in Nairobi, of misoogsten in India en Thailand, het klimatologische fenomeen fungeert dit jaar bij voorbaat als zondebok. Soms terecht, vaak ook niet.

El Niño werkt op de zenuwen van iedereen die afhankelijk is van moeder natuur: boeren in Uganda, eigenaars van ski-oorden in Calgary, koffieplanters in Mexico en handelaars op de New Yorkse goederentermijnbeurs. Maar El Niño staat dan ook te boek als het belangrijkste, nog weinig begrepen klimaatverschijnsel ter wereld.

Het is een curieus weertype waarbij tegendraadse stromingen in de oceaan gevolgen hebben voor een groot gebied in de wereld: van Australië tot aan Californië en de Zuid-Amerikaanse kust. Woestijngebieden krijgen plensbuien, terwijl in natte gebieden de moessons op zich laten wachten. Het weer in Europa wordt er niet door beïnvloed.

Metereologen begonnen zich begin deze eeuw voor het fenomeen te interesseren. Uit oude afzettingen concludeerden ze dat El Niño zich 30 duizend jaar geleden ook al manifesteerde. En de Spaanse conquistador Francisco Pizarro zou in 1525 de verovering van de Inca-hoofdstad Cuzco aan El Niño van dat jaar te danken hebben. In zijn logboek beschrijft Pizarro de hevige neerslag in streken van Peru waar het normaal gesproken bijna nooit regent. Door die neerslag vond de expeditie van Pizarro voldoende voedsel voor zichzelf en de paarden. Waren ze een jaar eerder of later naar Cuzco getogen, dan hadden ze de reis vast niet overleefd.

Ook van de El Niño van 1728 bestaat een verslag uit Peru. De rivier Piura zou dat jaar zo woest hebben gestroomd dat mannen erin werden meegesleurd en verdronken. Vrouwen overleefden het hachelijke avontuur in de kolkende rivier, omdat ze bleven drijven door de lucht onder hun hoepelrokken. Vooralsnog wordt de super-El Niño van 1982-1983 gerekend tot de strengste van deze eeuw. Eind september 1982 steeg de zeewatertemperatuur bij het Peruaanse kustplaatsje Paita in 24 uur maar liefst vier graden Celsius. Het was de eerste aanwijzing dat een nieuwe El Niño op komst was.

De gevolgen bleven niet uit. De visvangst in Peru daalde dat seizoen met 40 procent. Colombia werd geplaagd door agressieve bijenzwermen. In januari 1983 verdwenen 17 miljoen vogels van het Christmas Island in de Stille Oceaan. Waarschijnlijk verkasten ze omdat er rondom het eiland geen vis meer zwom. Na een half jaar keerden de vissen én de vogels en masse terug richting Christmas Island.

In 1982-1983 bedroeg de economische schade van El Niño alleen al in Zuid-Amerika acht miljard gulden en wereldwijd twintig miljard. Maar op basis van uitgebreide metingen verwachten weerkundigen dat de huidige super-El Niño de krachtigste in 150 jaar wordt. Het fenomeen geldt daarom dit jaar als leidraad voor makelaars in koffie, cacao en sojabonen. Zij proberen zo goed mogelijk in te schatten waar de oogsten zullen mislukken.

Neem Michael A. Armbruster, company founder van Altavest World Wide Trading Inc. in Laguna Niguel, Californië. De huidige super-El Niño is the climate event of the year waar grof geld mee is te verdienen, daarvan is Armbruster heilig overtuigd. Zijn gouden tips aan speculanten: reken op 'slechte tijden' voor de handel in Australische tarwe en Argentijnse sojabonen. Wie meer wil weten, kan hem inhuren.

Armbruster raakt met zijn boodschap een gevoelige snaar in Californië. 'In de El Niño-jaren 1982 en 1994 hebben ze daar extra stormen gehad', zegt Gerrit Burgers, El Niño-expert van het KNMI in De Bilt. 'Nu hangt daar het sfeertje: bereid je voor op de volgende ramp! En dat terwijl die stormen slechts zijdelings of niet met El Niño verband hielden.'

TOCH ZIJN ER in Californië ook handige zakenlieden die gouden tijden beleven dankzij de vrees voor nieuwe stormen en vloedgolven. Stacey Kanzler bijvoorbeeld, directeur van een bedrijfje dat de Sandbagger maakt, een machine waarmee zandzakken veertig keer zo snel kunnen worden gevuld dan handmatig.

'De autoriteiten in Redondo Beach en andere kustplaatsen in Californië geven duizenden dollars uit om onze Sandbagger aan te schaffen', zegt Kanzler. 'Onze omzet is misschien wel met 500 procent gestegen.' Ook dakdekkers in Californië doen goede zaken. Huizenbezitters willen lekkages verhelpen voordat El Niño hen onaangenaam verrast met stortregens.

Televisiezender CNN is de grootste aanstichter van de El Niño-hype in de Verenigde Staten. De Amerikaanse nieuwskanaal covert het onbegrijpelijke weerfenomeen als ware het de nieuwe Golfoorlog, aangekondigd door een sensationele leader met onheilspellende muziek. De zender vult uren met speculaties over zware regenval aan de Amerikaanse Westcoast. Intuïtief spreekt dat hele volksstammen aan, weet KNMI-man Burgers, en daar speelt de zender dus handig op in.

'CNN wil het gortdroge commentaar van deskundigen, die het hebben over zaken als tropische convecties en passaatwinden, ook verbeelden. Dus halen ze weer een filmpje van modderstromen of orkanen uit de kast. Dat doet het beter dan een onderzoeker die een buisje oceaanwater laat zien en zegt dat het water een graad warmer is dan een maand eerder.' Ook gaat CNN dagelijks te rade bij beursanalisten over te verwachten misoogsten en economische crises als gevolg van het kerstkindje.

Maar kun je inderdaad stinkend rijk worden door El Niño, zoals Mike Armbruster beweert?

'Och, het kan de moeite lonen een extra gokje te wagen', zegt Burgers laconiek. 'Maar de misoogsten die El Niño dit jaar in India zou veroorzaken, zijn uitgebleven. Mensen overschatten graag hun eigen inzichten. Als ik van een buitenlandse vakantie terugkom en een weekje later stijgen de wisselkoersen, dan vind ik ook dat ik mijn reisje uitstekend heb gepland. Zo zullen veel speculanten over vier maanden ook over El Niño opscheppen.'

'El Niño is bijna net zo'n groot fenomeen als de Spice Girls', zegt beursanalist Lawrence Eagles van het Noord-Ierse handelsbedrijf GNI Ltd., 'alleen gaat het om nóg meer geld.' Maar ook volgens Eagles is El Niño buiten alle proporties opgeblazen. Volgens hem houden nuchtere speculanten er nog maar nauwelijks rekening mee. 'Al sluit ik niet uit dat El Niño begin 1998 nog oogsten verwoest', voegt hij daar voorzichtigheidshalve aan toe. En zo blijft het kerstkindje dit jaar over de hele wereld twijfel en onzekerheid zaaien.

Maar er is ook goed nieuws. Braziliaanse touroperators propageren strandvakanties in het noordoosten. Het regenseizoen komt daar later, weet het toonaangevende en grootste Braziliaanse opinieblad Veja te melden. Op de omslag staat het deze week onomwonden: 'El Niño zal regen brengen voor het zuiden en zon voor het noordoosten, waar de prijzen lager zijn dan ooit.' Een aangename opsteker voor die regio, want in januari begint de Braziliaanse zomervakantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden