Nieuws Water op Mars

Eindelijk stevig bewijs: vloeibaar water op Mars

Is er leven op Pluto? Kun je dansen op de maan? Die ‘buitenaardse’ vragen zijn eenvoudig te beantwoorden, respectievelijk met ‘nee’ en ‘ja’. Maar de vraag ‘is er water op Mars?’ heeft wetenschappers de afgelopen decennia heel wat meer hoofdbrekens bezorgd. Italiaanse onderzoekers claimen een definitief antwoord te hebben; het weekblad Science pakt er deze week groot mee uit. Ja, er is vloeibaar water op Mars.

De Europese ruimtesonde Mars Express speurt naar water onder de zuidelijke poolkap van de rode planeet. Beeld ESA

Of liever gezegd: ónder Mars. Rivieren of watervallen zijn er namelijk niet aan het Marsoppervlak, en een verstild bergmeer of een ruige oceaan zoek je er ook tevergeefs. Het Marswater dat is ontdekt bevindt zich onder het oppervlak. Om precies te zijn: op 1,5 kilometer onder de zuidelijke poolkap van de planeet. Daar ligt een ijzingwekkend koud en aardedonker meer met een lengte van pakweg 20 kilometer.

Op aarde is ‘water’ zo’n beetje synoniem aan ‘leven’. De vondst van het ondergrondse meer zal dan ook ongetwijfeld leiden tot nieuwe speculaties over micro-organismen op Mars. Oké, die zijn nog steeds niet gevonden, maar de ontdekking van een grote, stabiele watermassa vormt in elk geval een belangrijk stukje in de legpuzzel van de speurtocht naar leven op de rode planeet. Mars leek een paar miljard jaar geleden veel meer op de aarde dan nu, met zeeën en oceanen aan het oppervlak – wie weet is er in dat verre geologische verleden ooit leven ontstaan.

Radar

Het bestaan van het ondergrondse meer wordt afgeleid uit metingen van een Italiaans radarinstrument aan boord van de Europese ruimtesonde Mars Express. De uitgezonden radargolven dringen door tot diep onder het oppervlak, maar worden weerkaatst door grenslagen tussen bijvoorbeeld gesteente en ijs. Of tussen ijs en vloeibaar water. Uit de eigenschappen van de weerkaatste radargolven kunnen wetenschappers afleiden om wat voor materialen het gaat. In dit geval: vloeibaar water – zo goed als zeker.

‘Natuurlijk moeten radarwaarnemingen altijd verwerkt en geanalyseerd worden’, reageert glacioloog Anja Diez van het Noorse Poolinstituut in Tromsø, die ook een begeleidend commentaar schreef in Science. ‘Dus het gaat altijd om een interpretatie van de data. De onderzoekers laten echter op overtuigende wijze zien dat andere verklaringen eigenlijk niet mogelijk zijn. De gebruikte methode is dezelfde die wij toepassen op radarwaarnemingen van Antarctica, waar ook ondergrondse meren zijn ontdekt.’

Het Italiaanse onderzoeksteam, onder leiding van Roberto Orosei van het Instituut voor Radioastronomie in Bologna, moet overigens wel wat aannames doen om te verklaren hoe water vloeibaar kan zijn bij de extreem lage temperaturen die diep onder de zuidelijke ijskap van Mars heersen – bijna 70 graden onder nul. Hun theorie: het smeltpunt van water – normaal gesproken bij 0 graden Celsius – is enorm verlaagd door de druk van het bovenliggende pak ijs, en vooral doordat er allerlei zouten en mineralen in het water zijn opgelost, zoals magnesium, calcium en natrium. Die zijn ook aangetroffen in Mars-gesteenten, dus het lijkt niet onlogisch dat ze in hoge concentraties voorkomen in het ondergrondse water. Om een kijkje ter plekke te nemen, zou een robot ter plekke door 1,5 kilometer ijs moeten boren – iets wat met de huidige technologie nog niet mogelijk is, zegt Orosei in een videotoelichting op de website van Science.

Gehypet

Volgens aardwetenschapper Maarten Kleinhans van de Universiteit Utrecht, die onder andere onderzoek doet naar stromingspatronen op Mars, ziet het Italiaanse onderzoek er ‘doordacht en degelijk’ uit. Maar het stoort hem wel dat het nieuwe resultaat zo gehypet wordt, ook door Science. ‘We weten al lang dat er vloeibaar water was op Mars, en dat het er ook af en toe en in kleine hoeveelheden nog steeds is, onder andere in puinstromen aan het oppervlak.’ Dat er nu voor het eerst een relatief grote, stabiele hoeveelheid water is gevonden, maakt volgens Kleinhans niet veel uit voor de inzichten in de geologische geschiedenis van de planeet.

Bovendien zijn de kansen op leven in het ondergrondse meer extreem gering, aldus Kleinhans, ‘door het hyperzoute en stervenskoude milieu. De geologische geschiedenis van Mars is er vooral een van drieënhalf miljard jaar afkoelen en opdrogen tot een plek waar geen micro-organisme dood gevonden wil worden.’

Mars Express zoekt met radar naar water onder het Marsoppervlak. Links het signaal dat wijst op een meer onder het oppervlak. De verticale streep uiterst links is de weerkaatsing van het radarsignaal op het Marsoppervlak, de blauw gekleurde lijn de echo van het meer op 1,5 kilometer diepte. Beeld ESA

De zoektocht naar water op Mars

Het is niet voor het eerst dat ‘water op Mars’ in het nieuws is. Een beknopt overzicht.

1877 Giovanni Schiaparelli ontdekt ‘kanalen’ op Mars – smalle, kaarsrechte donkere lijntjes. De waarneming van Marskanalen blijkt later op gezichtsbedrog te berusten.

1972 Ruimtesonde Mariner 9 ontdekt structuren op Mars die lijken op opgedroogde rivierbeddingen.

1972 Mariner 9-foto’s van de poolkappen van Mars doen vermoeden dat die voor een groot deel uit bevroren water bestaan, met slechts een relatief dunne laag bevroren kooldioxide. Dat wordt later bevestigd door metingen van andere ruimtesondes.

1997 De Pathfinder-lander fotografeert rotsblokken die eruitzien alsof ze door stromend water zijn geërodeerd.

2002 Ruimtesonde Mars Odyssey ontdekt dat zich onder het oppervlak van Mars ijs bevindt.

2005 De Opportunity-lander ontdekt gehydrateerde (waterhoudende) sulfaatmineralen in Marsgesteenten.

2005 De Europese ruimtesonde Mars Express ontdekt een krater die deels gevuld is met ijs.

2008 De Phoenix-lander bevestigt het bestaan van ijs vlak onder het oppervlak; op de poten van de lander zijn af en toe druppeltjes condens zichtbaar.

2013 De Marslander Curiosity toont aan dat de grote krater Gale enkele miljarden jaren geleden een meer bevatte.

2015 ‘Fossiele kustlijnen’ suggereren dat zich op het noordelijk halfrond van Mars ooit een uitgestrekte oceaan bevond.

2015 Onderzoekers van NASA claimen dat er pekelwater stroomt over duinen van Mars. Twee jaar later blijkt uit nadere analyse dat het slechts stof betreft.

2017 De Mars Reconnaissance Orbiter ontdekt ondergrondse ijslagen die op kraterhellingen ‘aan de oppervlakte’ komen.

2018 Italiaanse onderzoekers maken de ontdekking bekend van een groot ondergronds meer van vloeibaar water, op 1,5 kilometer diepte onder de zuidelijke poolkap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden