Wetenschap Wijzen

Eindelijk ontrafeld: waarom we wijzen

Met een reeks vernuftige, opvallend laagdrempelige proefjes hebben Duitse wetenschappers eindelijk ontrafeld waarom mensen als enige diersoort al van baby af aan met hun vinger naar objecten wijzen. Het gebaar is een soort aanraken op afstand, betogen de onderzoekers.

Het kind op de foto wijst naar een vogel. Beeld ANP

De experimenten waarmee de wetenschappers hun punt maken, zijn eenvoudig na te doen. Wijs maar eens naar iets in de verte. Alle kans dat als u uw vinger denkbeeldig verlengt, u het doel ruimschoots zou missen. Maar uw vingertop ligt wel op één lijn tussen het object dat u aanwijst en uw ogen – alsof u het met uw vinger probeert aan te raken. Kijk maar:

Bij een ander huis-, tuin- en keukenexperiment lieten psychologen Cathal O’Madagain en Brent Strickland van het Max Planck Instituut voor evolutionaire antropologie in Leipzig kinderen en volwassenen wijzen naar een plaatje aan de zijkant van een doos zat. Ook iets om thuis te proberen: de meeste mensen draaien dan hun pols, alsof ze het plaatje ‘van bovenaf’ met hun vinger benaderen. Weer een indicatie dat wijzen meer te maken heeft met aanraken, dan dat we proberen een ‘wegwijsbordje’ van onze vinger te maken:

‘Het gebaar wordt geproduceerd alsof het pogingen zijn om iets aan te raken’, aldus het team in een toelichting. De Duitse onderzoekers denken dat het allemaal begint als baby’s vanaf een maand of zes hun omgeving gaan bevoelen met hun wijsvinger. ‘Ze ontdekken dat ze de aandacht van hun ouders kunnen trekken, omdat de ouders kijken naar wat ze aanraken. Daarna beginnen baby's te gebaren alsof ze iets op afstand aanraken, om de aandacht van hun ouders op die objecten te vestigen’, stelt het team.

‘Heel leuk onderzoek', vindt cognitief neuropsycholoog Kim Ouwehand (Erasmus Universiteit), die zelf onderzoek deed naar de ‘vinger als wegwijsbord’-theorie. Ze is dan ook nog niet helemaal overtuigd: misschien waren de jonge kinderen uit het onderzoek motorisch gewoon nog niet genoeg ontwikkeld om precies te kunnen wijzen. ‘Interessant zou bijvoorbeeld zijn de hoek van de arm te onderzoeken’, oppert ze. ‘Want als je iets aanraakt, wil je je lijf zo dicht mogelijk bij het object brengen.’ 

Het vingerwijzen zit er bij de mens diep in. In alle culturen beginnen baby’s al na een maand of 9 tot 14 te wijzen. Dat is ‘het eerste puur informatieve gebaar dat kinderen produceren’ en legt zelfs ‘het fundament voor taalverwerving’, schrijft het team in Science Advances. Kinderen die later beginnen te wijzen, zijn ook langzamer in hun taalontwikkeling.

In een extra experiment maken de drie wetenschappers hard dat we de wijzende vinger van een ander ook zien als poging om iets aan te raken, in plaats van als een pijl. Neem het plaatje hieronder: naar welk bekertje wijst deze man?

Beeld MPI Leipzig, Science Advances

De meeste mensen denken: de rode. Terwijl de man, als je zijn vinger zou zien als een pijl, in feite wijst naar de gele. Op een andere foto, waarbij de man ook naar de gele beker kijkt, denkt nog steeds ongeveer de helft dat hij de rode beker aanwijst.

Maar ook hier acht Ouwehand de resultaten niet waterdicht. ‘Als zo’n potje zo dichtbij is, kun je het idee hebben dat hij op het punt staat erop te tikken. Dat kan de verwarring geven’, zegt ze.

Bron afbeeldingen en video's: MPI Leipzig, Science Advances.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden