Eindelijk ontdekt: bron van raadselachtige bliepjes uit het heelal

Een internationaal team sterrenkundigen heeft de herkomst ontdekt van een raadselachtig fenomeen uit het heelal: korte radioflitsen aan de hemel. In elk geval een van de bronnen blijkt een klein sterrenstelsel op 3 miljard lichtjaar afstand. Maar wát er nou precies flitst, is nog steeds een raadsel.

Misschien ontstaan snelle radioflitsen bij krachtige uitbarstingen op rondtollende neutronensterren.Beeld NASA/S. Wiessinger

Tien jaar geleden werd de eerste zogenoemde fast radio burst ontdekt in oude metingen uit 2001. Sindsdien zijn er nog een kleine twintig waargenomen. De flitsen duren maar eenduizendste van een seconde, en je moet met een radiotelescoop net op het juiste moment in de goede richting kijken - daarom zijn er maar zo weinig 'gezien'. Naar schatting vindt er gemiddeld elke 10 seconden ergens in het heelal zo'n extreem korte uitbarsting van radiostraling plaats, met een frequentie die ongeveer in het bereik ligt van mobiele telefoons.

Wat de flitsen veroorzaakt, is een raadsel. De laatste jaren zijn tal van verklaringen bedacht. Inclusief seinende aliens, al neemt niemand dat echt serieus. Er kwam pas schot in het onderzoek toen bleek dat een flits die werd waargenomen op 2 november 2012 zich af en toe herhaalt.

Plan van aanpak: houd het verdachte gebiedje aan de hemel in de gaten met grote netwerken van radiotelescopen. Als je het geluk hebt een nieuwe flits waar te nemen, kun je nauwkeurig achterhalen waar de flitsen vandaan komen. Vorig jaar lukte dat met de Amerikaanse VLA (Very Large Array, een schotelpark in New Mexico), en het Europese VLBI-netwerk, een telescopennetwerk waarvan ook de radiotelescoop van Westerbork deel uitmaakt.

De VLA detecteerde afgelopen zomer negen flitsen, in Europa zag men er nog eens vier, op 20 september. Omdat het Europese netwerk veel uitgestrekter is, was de herkomst van de flitsen hiermee preciezer te bepalen. 'We hadden onze supercomputers net geschikt gemaakt voor dit soort analyses', zegt Huib Jan van Langevelde, directeur van het onderzoeksinstituut voor radioastronomie JIVE in Dwingeloo.

Op de plaats van de radioflitsen is een zwak sterrenstelsel te zien: op ruim 3 miljard lichtjaar afstand, blijkt uit vervolgwaarnemingen. Verrassend genoeg blijkt het om een klein dwergstelsel te gaan, waarin mogelijk extreem zware sterren ontstaan. De nieuwe resultaten zijn woensdag gepubliceerd in drie artikelen, in Nature en Astrophysical Journal Letters.

Radioastronoom Jason Hessels van onderzoeksinstituut ASTRON denkt dat de flitsen afkomstig zijn van neutronensterren - de compacte, rondtollende restanten van zware sterren die aan het eind van hun leven als supernova exploderen. Nader onderzoek moet daarover uitsluitsel geven.

Duncan Lorimer van de universiteit van West Virginia, die in 2007 de eerste fast radio burst ontdekte, houdt een slag om de arm. 'Voor zover bekend is dit de enige repeterende flits,' zegt hij desgevraagd. 'Misschien zijn er wel verschillende soorten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden