Eigenlijk hoort Groot-Brittannië nog aan ons vast te zitten

Weinig had het gescheeld, of het Verenigd Koninkrijk had nog aan het Europese vasteland vast gezeten. Stellen althans wetenschappers na detailonderzoek van de zeebodem in het Nauw van Calais.

Beeld Imperial College London/Chase Stone

Steentijdmensen die 450 duizend jaar geleden vanaf de White Cliffs of Dover uitkeken over het kanaal, konden iets ongelooflijks zien: een reeks enorme watervallen, stuk voor stuk zo hoog als de Niagara Falls, die zich met bulderend geraas uitstortten richting het zuiden. Waarna op zekere dag de rampspoed pas echt toesloeg, en de kalkstenen landbrug tussen Engeland en Noord-Frankrijk met apocalyptisch geweld volledig instortte.

Tot relatief kort geleden was het Verenigd Koninkrijk een landmassa zoals Denemarken: een uitstulping in zee, via een landtong verbonden met het vasteland. Maar een reeks rampen die in de Britse media al 'de originele Brexit' heet, bracht daarin verandering. Britse, Belgische en Franse aardwetenschappers maken dat na tien jaar puzzelen op uit een reeks voorhistorische littekens, die nog altijd met gespecialiseerde apparatuur op de bodem van het Kanaal zijn te herkennen.

IJstijd

Neem die rare, tot wel honderd meter diepe putten in het gesteente, waar men bij de aanleg van de Kanaaltunnel nog mopperend omheen moest boren. Het zijn uitgesleten gaten zoals je die vindt onderaan watervallen, bevestigt het onderzoek een vermoeden dat al decennialang rond ging.

Of kijk nog eens goed naar die diepe, in de Kanaalbodem uitgesleten sleuven. Kennelijk volgde er op het tijdperk van de reuzenwatervallen een megavloed: een enorme ramp, waarbij de landtong tussen Dover en Calais voorgoed moet zijn weggespoeld, noteren de onderzoekers in Nature Communications.

Naar hoe het precies is gegaan kun je slechts raden. Zo'n 450 duizend jaar geleden was een ijstijd op zijn hoogtepunt, en ontstond er in de Noordzee een uitgestrekt, door de gletsjers opgestuwd ijswatermeer dat ook ons land nagenoeg volledig bedekte. Misschien zal een in zee plonzende gletsjerpunt nét het duwtje hebben gegeven waardoor het water over de landtong klotste, naar het toendra-achtige laagland daarachter, oppert het Brits-Frans-Belgische team. Dat lag destijds droog door de lagere zeespiegel.

Brexit 1.0

Daarna was er eigenlijk geen houden meer aan. Het water begon de watervallen uit te slijpen, steeds dieper, en misschien wel tienduizenden jaren achtereen zal het Kanaal eruit hebben gezien zoals op de impressie hierboven. Een sensationele aanblik, als er in de vrieskou al oermensen in de buurt waren om het te aanschouwen.

En de laatste klap? Die kwam pas zo'n 160 duizend jaar geleden, denkt het team. 'Misschien zorgde een aardschok ervoor dat de landverbinding verder verzwakte', oppert hoofdonderzoeker Jenny Collier van Imperial College London. 'Dat kan de instorting van de kalkstenen rug hebben veroorzaakt, met als gevolg de megavloed waarvoor we bewijs hebben gevonden.' Het was 'zonder twijfel een van de belangrijkste gebeurtenissen in de Britse geschiedenis', stelt haar collega, hoogleraar aardwetenschap Sanjeev Gupta. 'Dit is Brexit 1.0. De Brexit waar niemand voor heeft gestemd.'

Nu nog precies dateren

Een 'gaaf' en 'prachtig visueel' onderzoek, vindt aan de Universiteit Utrecht aardwetenschapper Kim Cohen, niet betrokken bij de studie. Al heeft hij zo zijn twijfels of de afscheiding van Groot-Brittannië echt wel te vermijden was. 'Je ziet hier juist een lang proces van erosie, dat zich over twee ijstijden uitstrekt, met hier en daar een accent waarin het heftig ging. Ik vind dat een gebalanceerd verhaal', stelt hij. Nieuw zijn vooral de sporen van de heftige stroomversnellingen van direct na de 'watervallentijd', die met modernere scantechnieken aan het licht kwamen op zo'n tien kilometer voor de Britse kust, zegt Cohen. 'Echt een sprong in wat we kunnen zien.'

Nu de gebeurtenissen nog precies zien te dateren: een operatie, waarvoor men met een soort geologische appelboor kolommen sediment zal moeten onttrekken uit de watervalgaten. 'Dat zal nog niet meevallen', verwacht Cohen. 'Je moet immers met je boorschip gaan stil liggen in wat toch een soort snelweg van schepen is.'

De laatste resten van de landtong zijn intussen nog altijd zichtbaar. Dat zijn de krijtrotsen van Dover, die zichtbaar gehavend van alle geweld staan bij te komen aan de rand van het Kanaal.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden