Eerste Kamer stemt in met donorwet: in 2020 is elke Nederlander orgaandonor, tenzij bezwaar wordt aangetekend

In juli 2020 wordt iedere volwassen Nederlander in principe orgaandonor, tenzij men aangeeft dat niet te willen. Nabestaanden kunnen orgaandonatie tegenhouden als zij zwaarwegende bezwaren hebben.

Pia Dijkstra en minister Bruno Bruins van Medische Zorg en Sport bij aanvang van de stemming in de Eerste Kamer. Foto anp

Dat is het gevolg van de nieuwe Wet op de orgaandonatie die de Eerste Kamer dinsdag heeft aangenomen. De stemming was kantje boord met 38 stemmen vóór en 36 tegen. Eén dissident Eerste Kamerlid, Arda Gerkens (SP), was thuisgebleven.

De nieuwe orgaandonatiewet is als initiatiefwet ingediend en verdedigd door D66-Tweede Kamerlid Pia Dijkstra. Het nieuwe donorsysteem vervangt de huidige donorwet uit 1998. Het is de eerste keer dat een medisch-ethische kwestie via een initiatiefwetsvoorstel wordt geregeld. De huidige wet, de abortuswetgeving en de euthanasiewet waren voorstellen van kabinetten.

De stemming in de Eerste Kamer was onvoorspelbaar, omdat het voor de meeste fracties een 'vrije kwestie' was. Dat betekent dat senatoren naar eigen geweten stemmen en niet volgens partijrichtlijnen.

CDA, VVD, PvdA waren tot het bot verdeeld. Vooral de VVD werd gespleten tussen voor- en tegenstanders. Van de 13 VVD-senatoren waren er zeven tegen en zes voor. Bij het CDA waren er vier voor en acht tegen. Bij de PvdA was het vijf voor en drie tegen.

De voorstemmen uit de CDA-, VVD- en PvdA-fracties waren cruciaal. Tevoren hadden D66 en SP aangegeven voor te zijn, net als drie van de vier GroenLinksers. Overigens bleek ook de SP geen gesloten blok, zoals gedacht. De dissident Gerkens zei om politieke redenen niet tegen te willen stemmen, maar 'vanwege persoonlijke overtuiging' ook niet voor. De voorstemmen van de onafhankelijke senator van de provinciale partijen en van 50 Plus-senator Jan Nagel hielpen Dijkstra aan een meerderheid. PVV, SGP, CU en Partij voor de Dieren stemden als één blok tegen.

Motie

Voorafgaand aan de stemming werd kort gedebatteerd over een motie van PvdA-senator Jopie Nooren. Daarin wordt het kabinet opgeroepen om de positie van nabestaanden met artsen vast te leggen. De 'dagelijkse praktijk' zoals die nu bestaat moet daarmee worden voortgezet. Dat betekent 'dat geen organen uitgenomen worden als er geen nabestaanden zijn, dan wel ernstige bezwaren van nabestaanden zijn tegen donatie'.

Dijkstra omarmde deze motie maar al te graag, omdat die enkele senatoren over de streep scheen te trekken. Anderen, zoals Maria Martens (CDA) en de woordvoerders van PVV en Partij voor de Dieren vonden dat Dijkstra de positie van nabestaanden in het wetsvoorstel had moeten vastleggen.

Artsen in een Leids ziekenhuis houden een nier vochtig ter voorbereiding op een transplantatie. Foto Hollandse Hoogte / Marc de Haan

Met het omarmen van de motie wil Dijkstra duidelijk maken dat in de praktijk niet zo gek veel zal veranderen. Zij hoopt dat met het nieuwe registratiesysteem orgaandonatie normaliseert - door bewustwording, gesprekken in kleine kring en bewuste registratie als donor of juist niet. 'Dan worden nabestaanden niet op een moeilijk moment, na het overlijden van een geliefde, met een moeilijke keus opgezadeld.' De verwachting is dat orgaandonatie dan in de praktijk evolueert, net zoals dat de afgelopen jaren met euthanasie gebeurde.


Donorwet en tekort aan organen

Geen bezwaar, wat betekent dat precies? En wat vinden experts van de nieuwe donorwet?
Experts over de voor- en nadelen van deze wet.

Wat neuroloog Farid Abdo doet als de donorwens van nabestaanden haaks staat op die van de patiënt
Farid Abdo (39), neuroloog en intensivist aan het Radboud-umc, voert gesprekken met nabestaanden over orgaandonatie. Hoe gaat dat nu in zijn werk en hoe anders wordt het straks?

Kleine meerderheid Nederlanders voor nieuwe donorwet: 51 procent is voor, 43 tegen
Onder alle kiezers tezamen is 51 procent voor de nieuwe wet. 43 procent is tegen, blijkt uit representatief onderzoek van I&O Research.