Eerherstel voor de braam: belangrijke rol in biodiversiteit

Bramen genieten ten onrechte een slecht imago. Natuurbeschermers zien ze als een stikstofminnende kolonisator die op bosranden woekert en langs weilanden als enige profiteert van het mestoverschot, maar dat is slechts ten dele waar.

Foto Colourbox

'Bramen worden te veel over een kam geschoren. Ze vervullen juist een belangrijke, zij het nogal verborgen rol in de biodiversiteit in Nederland', zegt Rense Haveman, die dinsdag promoveert aan de universiteit van Wageningen. 'Lang niet alle bramen zorgen voor de monotone, borsthoge dekens in bossen en agrarisch gebied. We kennen in Nederland maar liefst 190 verschillende bramensoorten. Daaronder bevinden zich specialisten op bijzondere groeiplaatsen, zoals de sierlijke woudbraam die op eeuwenoude bosrestanten groeit', zegt Haveman, die zich al dertig jaar bezighoudt met bramen. In zijn proefschrift schrijft hij dat 142 soorten 'zeldzaam tot zeer zeldzaam zijn'.

In oude houtwallen langs het oorspronkelijk agrarisch landschap komen soorten voor als de Grijze viltbraam, die door de intensivering van de landbouw en uitbreiding van steden achteruit is gegaan en in oude houtwallen nog voortbestaat. 'Doordat natuurbeheerders en vrijwilligers van landschapsbeheer soms rigoureus te werk gaan en geen oog hebben voor bijzondere bramensoorten is er kans dat we juist deze zeldzame bramen schade berokkenen', aldus Haveman. Hij voegt er meteen aan toe dat hij niemand wil beschuldigen. 'Er zijn in Nederland vermoedelijk slechts tien mensen die alle 190 bramensoorten kunnen onderscheiden.'

Wel wil hij met zijn proefschrift meer aandacht bewerkstelligen voor de positieve kanten van de planten met de stekelige stengels. Veel streken hebben hun eigen bramenflora, die de identiteit van het landschap vormen, zoals de kale haagbraam op de Waddeneilanden, de egelschuilbraam op het Drents plateau en de smeulende kambraam in de Brabantse Kempen en Baronie.

Foto Thinkstock

Van die onbekende diversiteit profiteren bijvoorbeeld wilde bijen. 'Zij nestelen ongestoord in de holle braamstengels. Maar sommige bijensoorten prefereren een dikke stengel, anderen juist een dunne kruipende stengel. Dus hoe meer bramensoorten, hoe meer bijensoorten', vertelt Haveman. 'En een braam bloeit ongeveer een maand, maar de ene soort doet dat eerder dan de andere. Een diversiteit aan bramen voorziet vlinders, bijen, zweefvliegen en stuifmeelverspreidende torren dan niet een maar ruim twee maanden van stuifmeel en nectar.'

Vogels profiteren eveneens, en niet alleen de braamsluiper die het liefst onopvallend blijft in doornige struwelen. 'Ook zwartkop, tuinfluiter en nachtegaal kunnen goed schuilgaan in een uiteenlopende structuur van de verschillende bramensoorten, waar kaarsrechte stengels afwisselen met hoge en met lage stengelbogen.'

In een reactie zegt Staatsbosbeheer dat boswachters en vrijwilligers de bramen niet in groten getale weghalen, maar dat er 190 verschillende soorten in Nederland voorkomen wist woordvoerder Imke Boerma niet. 'Wij kennen het onderzoek niet, maar gaan het zeker lezen. Als er lessen in zitten voor de natuurbescherming zullen we daar dankbaar gebruik van maken.'

Evelien Verbij, directeur van BoerenNatuur, branchevereniging van de veertig agrarische collectieven die ijveren voor meer natuur op het boerenland, kent het onderzoek evenmin. 'Ik wist wel dat er veel bramensoorten zijn en dat ze belangrijk zijn voor bijen. Als slechts tien mensen alle bramensoorten kennen, pleit dat voor het delen van die kennis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.