Eerbied en onbegrip voor 'nieuwe Einstein'

Zwaartekrachtfysicus Erik Verlinde gelooft niet in donkere materie. Dinsdag toont hij zich aan de oppositie: de traditionele deeltjesjagers. Over eerbied en onbegrip.

Erik Verlinde krijgt in Veldhoven zowel lof als kritiek op zijn zwaartekrachttheorie. Beeld Cigdem Yuksel

Uiterlijk onbewogen zit hij op de eerste rij van de afgeladen zaal: theoretisch fysicus prof. Erik Verlinde. Bekend van radio en tv vanwege zijn theorie die zwaartekracht heel anders verklaart dan Newton of Einstein. Nu en dan checkt hij Twitter op zijn mobieltje, discreet in de handpalm. Klapt na de respectievelijke voordrachten. Stelt soms een vraag.

En neemt de steken onder water voor wat ze zijn. 'Als wij niks vinden, betekent dat niet dat andere theorieën zomaar waar zijn', zegt donkerematerie-jager Auke Pieter Colijn van deeltjeslab Nikhef. Verlinde glimlacht.

Het is dinsdagochtend en op de jaarlijkse nationale natuurkundeconferentie in Veldhoven is een zaal volgestroomd met een paar honderd natuurkundigen, zittend en staand. Allemaal om UvA-hoogleraar Verlinde zijn verhaal te horen doen. Maar vooral ook voor de confrontatie met collega's die er iets conventionelere opvattingen over zwaartekracht op nahouden.

Vooral zijn recente conclusie dat er geen donkere materie bestaat, heeft veel aandacht getrokken. En kritiek onder vakgenoten, vooral toen media hem voor het gemak maar meteen als de nieuwe Einstein presenteerden. Zijn theorie is niet eens een theorie, mopperen sommigen in de wandelgangen. Anderen, zoals mede-ontdekker van zwaartekrachtgolven Jo van den Brand van de VU, zijn lovender. 'Erik steekt zijn nek uit met een heel interessant idee. Iedereen, ook hij, weet dat er nog heel veel aan moet gebeuren.'

Dat sterrenstelsels sneller om hun as draaien dan de zichtbare materie toelaat, schrijven de meeste astrofysici toe aan onzichtbare 'donkere' materie. Welk spul dat is, is een raadsel, de normale deeltjesdierentuin biedt geen goeie kandidaten. Wat niet wegneemt dat er naarstig naar wordt gezocht, met ondergrondse detectoren, met versnellers als in Genève.

Uitdijend heelal

In november publiceerde Verlinde een theoretisch artikel dat die jacht op de donkere materie zomaar zinloos zou kunnen achterlaten. Niet onbekende deeltjes, maar de elastische eigenschappen van het uitdijende heelal zouden de bekende zwaartekracht op grote afstanden vervormen. Precies genoeg om die sneldraaiende sterrenstelsels te verklaren. Dichtbij gelden nog steeds gewoon Newton en Einstein, verderop komen er afwijkingen. En zonder de inbreng van onbekend donker spul.

Het dichtst in de buurt van een aanval komt dinsdag in Veldhoven de van oorsprong Italiaanse astrofysicus Gianfranco Bertone, die thuis in Amsterdam letterlijk verderop op dezelfde gang op de UvA werkt. De curve's die Verlinde van draaiende stelsels laat zien, zegt hij, zijn mooi, maar niet beter dan wat donkere materie zou opleveren. En kan Verlinde al uitleggen hoe zijn theorie zich houdt in het piepjonge heelal?

Nee, erkent de hoogleraar theoretische fysica ruiterlijk. 'Het is vroeg dag. Er zijn nog talloze dingen die we niet kunnen uitrekenen. Het gaat om het concept: zwaartekracht die ontstaat uit eigenschappen op kleinere schaal.'

Eerder heeft hij een bol plastic kneedklei uit zijn zak gehaald, het op de grond laten stuiteren en toen op een tafel tot een plas laten vervloeien. 'De natuurkunde die dit beschrijft is messy. Maar Gilles de Gennes heeft er wel een Nobelprijs mee gewonnen.' In de zaal gaat hier en daar een ongemakkelijk gegnuif op. Zei hij nou Nobelprijs?

'Erik heeft een fantastisch idee dat aandacht verdient, het zijn zijn stellige opmerkingen die soms wat gemopper opleveren', zegt Gianfranco Bertone op weg naar de broodjeslunch. Daar staat ook de Nijmeegse deeltjesfysicus prof Nicolo de Groot. 'Ik heb Eriks paper gelezen en sommige dingen snap ik gewoon niet goed. Hij snijdt bochten af die volgens mij in een echte theorie netjes uitgewerkt moeten zijn. Anderzijds: stel dat dit het begin van een nieuwe gravitatietheorie is. Dat wil ik wel meemaken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.