ColumnRinske van de Goor

Eenzaamheid is niet alleen sneu, maar schaadt ook de gezondheid

Mensen kunnen sterven van eenzaamheid en verveling. Elk zoogdier verkommert zonder sociaal contact. De Kansas Zoo nam pinguïns mee naar het museum voor een ochtendje cultuur.

Lang was eenzaamheid iets sufs met geraniums en steunkousen, op te lossen door vrouwelijke vrijwilligers met een gebreid vest en Ecco-schoenen aan. De eenzame mens was een maatschappelijke loser: een stinkende zwerver, een mensenschuwe kluizenaar of op z’n best een soort Scrooge.

Maar dan nu!

Eenzaamheid is een hot topic. Het is erkend coronaleed. Eenzaamheid heeft een fantastische coming-out doorgemaakt en is uit zijn eigen eenzaamheid gekropen. Ik voorspel je: zoals zitten het nieuwe roken werd, zo wordt eenzaamheid het nieuwe zitten.

Helaas klopt dat. Mensen kunnen daadwerkelijk sterven van eenzaamheid. Van verveling, ook. En het omgekeerde is ook waar: wanneer de verveling wordt weggenomen, blijven mensen langer leven. In een verzorgingshuis hier in de stad hebben ze dat enkele jaren geleden per ongeluk ervaren. Het verzorgingshuis moest grootschalig verbouwd worden en bij deze operatie moesten alle bewoners tijdelijk hun kamers uit. Bij de planning was rekening gehouden met de, oneerbiedig gezegd, natuurlijke turnover van bewoners.

Het plan was: als er een kamer leegkomt, wordt deze verbouwd en kan een bewoner naar die kamer verhuizen. En dan kan de oude kamer van die bewoner ook weer worden verbouwd. Maar het liep heel anders, want waar ze niet op hadden gerekend: door de verbouwing gingen de ouderen niet meer dood.

De verbouwing was al begonnen en er werd lustig gesloopt, gemetseld, geloodgieterd en getimmerd. Onder de bewoners ontstonden levendige gesprekken, over de verbouwing, de keuze van het nieuwe behang, de kamerindeling, de bouwvakkers van tegenwoordig, de rommel en overlast die de verbouwing ook gaf en natuurlijk de communicatie vanuit het bestuur van het zorgcentrum.

Er gebeurde elke dag wel wat en de bewoners hadden het dus veel te druk om te sterven. Hele planning in de war, natuurlijk, want zonder de gebruikelijke turnover kwamen die kamers veel minder snel vrij.

Kortom: stop ouderen in een kamer waar niks gebeurt en met weinig contact en ze verpieteren en sterven. En dat geldt natuurlijk heus niet alleen voor ouderen. Elk zoogdier verkommert zonder sociaal contact. Eenzame dierentuindieren vertonen allerlei repetitief gedrag. Er zijn nu zelfs artikelen  over dierentuindieren die door de lockdown verveeld en eenzaam zijn – ze missen de bezoekers. 

Dierentuinen verzinnen van alles om de dieren gelukkig te houden, zoals in de Cincinnati Zoo een ontmoeting tussen zwijn en stokstaartjes. In Chicago gaan de pinguïns geregeld op excursie door het aquarium en de Kansas Zoo nam de pinguïns mee naar het nabijgelegen Nelson-Atkins Art Museum voor een ochtendje kunst en cultuur.  

Eenzaamheid is niet alleen sneu, maar eenzaamheid schaadt de gezondheid. Ze verwoest levens. Eenzaamheid is een risicofactor voor hechtingsproblemen, gedragsstoornissen, moeheid, depressie, dementie, hartproblemen en de dood. 

En er is nu met al die coronamaatregelen zoveel eenzaamheid. Echt, als het gaat om secundair coronaleed, staat eenzaamheid op eenzame hoogte.

De oplossing lijkt me helder: we laten de ouderen in lockdown samen met de dieren uit de dierentuin. Of heeft iemand een beter plan?

Rinske van de Goor is huisarts in Utrecht.

Reageren? r.vandegoor@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden