Een zachte winter: van deze drie beestjes gaat u deze zomer veel last krijgen

2014 is een buitengewoon jaar. Door de op een na zachtste winter sinds 1706 is het aantal op de loer liggende insecten en spinachtigen groot. Hier zijn de drie vervelendste: de teek, de eikenprocessierups en natuurlijk de mug.

Een teek Beeld ANP

De Voedsel- en Warenautoriteit is dit warme voorjaar gespitst op exotische muggen, die meereizen met exportgoederen en mogelijk ziekmakende virussen met zich meedragen. Door de relatief hoge temperaturen, liet de Autoriteit gisteren weten, is er kans dat de muggeneitjes nu al uitkomen. Om ze te onderscheppen, worden speciale muggenvallen gezet en gerichte inspecties uitgevoerd. Vorig jaar werd op negen plekken in Nederland de Aziatische tijgermug aangetroffen, die vaak met ladingen gebruikte autobanden het land in komen. Bandenbedrijven zijn nu als risicolocatie aangewezen.

De vraag is of de warme winter en het mooie voorjaar een explosie van insecten zal veroorzaken. Het Kenniscentrum Eikenprocessierups sloeg in maart alarm, omdat de eieren van de rupsen zeer goed de winter doorstonden en mogelijk in april al uitkomen. Gemeenten is geadviseerd de bestrijding ervan te vervroegen, opdat de eikenprocessierups niet nog verder oprukt in Nederland.

Ook teken varen wel bij warm weer. Het aantal tekenbeten is de afgelopen tijd sterk gestegen, meldt tekenradar.nl.

Mug
Wat?
'De kans dat wij dit jaar een hogere overlast van muggen gaan krijgen, is heel groot', zegt muggenexpert Bart Knols van het insectenonderzoeksbedrijf In2Care. 'Muggen maken hun eigen antivries aan waardoor ze bij redelijk gematigde temperaturen de winter makkelijk aankunnen. Deze winter hebben ze in groten getale overleefd.' Er zijn veel soorten in Nederland, maar dit jaar werden voor het eerst extra veel molestusmuggen gesignaleerd; volgens Knols het agressieve broertje van de huis-tuin-en-keukenmug.

Waarom gevaarlijk?
Buiten het hinderlijke gezoem en geprik, brengen muggen ziekten met zich mee. Het meest concrete gevaar is het West-Nijlvirus, dat volgens Knols het best is te omschrijven als een griep in het kwadraat. 'We hebben er geen vaccin tegen dus op het moment dat je het krijgt, ben je overgeleverd aan de goden.' Het virus, dat binnenkomt via trekvogels, was nog geen probleem in Nederland omdat normale muggen slechts mondjesmaat bloed van zowel mensen als vogels opzuigen. Bij de molestusmug ligt dat anders, zegt Knols. 'In Noord-Amerika heeft zich hetzelfde scenario voltrokken. Daar levert dat nu een kleine vijfduizend gevallen per jaar op, met ongeveer driehonderd doden.'

Hoe te bestrijden?
Als particulier is er tegen de molestusmug weinig te doen. Ze bijten vooral 's avonds en 's nachts dus gaas voor de ramen en slapen onder een klamboe helpen het best. Verder zijn er nog afwerende middelen als DEET te gebruiken. Veel zal dat niet uithalen, denkt Knols. 'Ik zeg het al een jaar of vier: het is niet de vraag óf, maar wanneer we een West-Nijluitbraak krijgen. Deze winter heeft het risico daarop alleen maar groter gemaakt.'

Een mug. Beeld ap

Teek
Wat?
Uit maandelijkse tekenvangsten van de Wageningen Universiteit (WUR) bleek dat er in 2013 een recordaantal van de spinachtigen rondscharrelde. Het lijkt erop dat die trend dit jaar doorzet, zegt bioloog Arnold van Vliet van de WUR. 'Wat vooral belangrijk is: ook de traditionele gastheren van de teken, zoals muizen en vogels, zijn de winter goed doorgekomen. Dat vergroot de kans dat de jongeren in een vroeg stadium bloed hebben gedronken.'

Waarom gevaarlijk?
Hoe meer teken bloed hebben gedronken, hoe groter de kans op besmetting met de Borreliabacterie; de veroorzaker van de ziekte van Lyme. Uit onderzoek van Van Vliet blijkt dat 20 procent van de Nederlandse teken die bacterie met zich meedraagt, wat in Europees verband veel is. De ziekte, waar jaarlijks tussen de 25- en 30 duizend mensen slachtoffer van worden, kan leiden tot spier- en gewrichtspijnen, hartkloppingen en in het uiterste geval tot aandoeningen aan het zenuwstelsel.

Hoe te bestrijden?
Deze zomer doet de Wageningen Universiteit een experiment met 'lokschapen' om het aantal teken in te dammen. Schaapskuddes in enkele natuurgebieden worden behandeld met een anti-tekenmiddel, zodat de teken die zich aan de schapen hechten, worden gedood. Van de mensen die door een teek worden gebeten, krijgt 2 tot 3 procent de ziekte van Lyme, zegt Van Vliet. 'Zodra je een rode kring om de beet ziet die ook steeds groter wordt, heb je Lyme en moet je worden behandeld. Daarom is het advies: na een bezoek aan het groen, altijd een tekencheck doen.' Verwijder een teek zo snel mogelijk, want hoe langer die blijft zitten, hoe groter de kans op infectie. Bel de huisarts voor advies en blijf in de weken na de beet alert op verschijnselen van Lyme. Voorkomen is nog beter. Volgens Van Vliet is het raadzaam de broek in de sokken te stoppen. 'Veel mensen denken onterecht dat teken uit bomen vallen, maar ze kruipen vanaf de grond omhoog.'

Een teek vele malen vergroot Beeld ap

Eikenprocessierups
Wat?
Een tweede insect dat profiteerde van de extreem zachte winter en het zeer vroege voorjaar, is de eiken-processierups. Nog nooit was de rups zo vroeg actief als in 2014, zegt de Wageningse bioloog Arnold van Vliet. De rups is een van nature zuidelijke soort die vooral goed gedijt in warmere omstandigheden. Zo kwam hij tot de jaren negentig nauwelijks voor in Nederland, maar uit onderzoek van de WUR blijkt dat de rups in de afgelopen twintig jaar aan een enorme opmars bezig is. Alleen de Waddeneilanden zijn nog vrij van de rups.

Waarom gevaarlijk?
De eikenprocessierups is vooral berucht om de circa 800 duizend microscopische brandharen die hij op zijn lichaam draagt. Het beest heeft de neiging om in grote groepen bij elkaar te komen in de oksels van eikenbomen. Zodra ze vervellen, worden de brandharen door de wind meegenomen en kunnen ze bij mensen problemen veroorzaken aan de ogen, de luchtwegen en de huid, zegt Van Vliet. 'De klachten variëren van vervelend, tot in een enkel geval zeer gevaarlijk. Van een irritatie waarbij het lijkt of er allemaal kleine splinters in de huid zitten, tot een levensbedreigende shock voor mensen die allergisch zijn.'

Hoe te bestrijden?
Een simpele oplossing is er niet, zegt Van Vliet. 'We moeten niet denken dat we ooit nog van deze rups afkomen. Daarom is het belangrijk om na te denken over de bestrijding.' Volgens Van Vliet kan het door de aanwas van natuurlijke vijanden van de rups te stimuleren, zoals vogels. Ook is er de professionele bestrijding. Eén ding moet je niet doen, zegt hij, en dat is de beesten zelf aanpakken met bijvoorbeeld een stofzuiger. Het risico dat de haren dan in de lucht komen, is te groot.

Eikenprocessierups in een oksel van een eik Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.