Een troep wolven die genoeg heeft van de vogelgriep

Geen enger gevaar dan een dreiging die ontastbaar blijft. Dat blijkt iedere keer weer als er in de wereld een gevaarlijk virus opduikt, zoals het dodelijke Ebola-virus dat in 1995 in Congo toesloeg....

Bert Lanting

Kennelijk zijn we niet altijd even goed in het inschatten van risico's, concludeert de Britse socioloog Frank Furedi in zijn boek The Culture of Fear. Hij wijst ook op de mediahype die ontstond rond het zogenoemde 'tweede-klasse-syndroom', nadat een passagier tijdens een lange vlucht was overleden door het losschieten van een bloedprop. Plotseling verschenen er overal verhalen over het gevaar van lang stilzitten tijdens intercontinentale vluchten. Vooral goedkope chartervluchten zouden gevaarlijk zijn, omdat de beenruimte daar nog krapper is.

Statistisch onderzoek wees later uit dat het allemaal onzin was. Gezien het aantal mensen dat met trombose rondloopt en de miljoenen mensen die dagelijks het vliegtuig nemen, is het niet meer dan normaal dat er op een gegeven moment iemand tijdens een vlucht overlijdt als gevolg van een bloedpropje.

Met die 'angstcultuur' moest de Europese Commissie rekening houden, toen vorig jaar het vogelgriepvirus aan de grenzen van Europa opdook. Hoe bereid je de bevolking voor op mogelijke risico's, zonder meteen paniek te zaaien?

In de eerste dagen van de vogelgriep-saga bleek dat niet zo makkelijk, erkent Philip Tod, de woordvoerder van eurocommissaris Kyprianou (Gezondheidszaken). In de pers werd al vooruitgelopen op het uitbreken van een pandemie, waarbij verwezen werd naar de Spaanse griep die begin twintigste eeuw tientallen miljoenen slachtoffers eiste. Dit keer zou het nog veel erger worden.

'In sommige kranten las je pure sensatieverhalen', zegt Tod. 'Het enige dat we konden doen was er voortdurend op hameren dat het een dierenziekte is, dat je het virus niet zomaar oploopt en dat er voorlopig geen bewijs is dat het virus van mens naar mens kan worden doorgegeven.'

Maar ook al deden de Commissie en de EU-landen nog zo hun best om de bevolking gerust te stellen, toch stortte de verkoop van eieren en kippenvlees in landen als Italië en Frankrijk ineen. 'Het was een irrationele reactie van de consument, temeer daar de verkoop al kelderde voordat er in die landen ook maar één geval van vogelgriep was ontdekt.'

Tod erkent dat de Commissie ook enigszins verrast werd door de 'onvoorspelbare manier' waarop de vogelgriep zich gedraagt. 'In het begin verspreidde die zich veel sneller dan we gedacht hadden en daarna ging het weer veel langzamer dan verwacht. Vervolgens kwam het weer sneller terug, waarschijnlijk met trekvogels die voor de kou in het Zwarte Zee-gebied vluchtten.'

De afgelopen tijd is het veel rustiger geworden, constateert Tod. 'Ik heb het idee dat de mensen er langzamerhand mee hebben leren leven. Maar het komt ook doordat de media er beter mee omgaan. Als er iets getoond wordt op tv of verschijnt in de krant, is de gebruikte informatie deskundiger.'

Maar Tod vermoedt dat er ook iets anders meespeelt. 'De natuurlijke cyclus van het nieuws. Zo werken de media nu eenmaal. Ze bewegen zich een beetje als een kudde of een troep wolven. Een tijdje lang zitten ze ergens achteraan en dan krijgen ze er opeens genoeg van. Of niet soms?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden