Een staalkaart van mislukkingen

ZE WORDEN graag gehoord, verhalen over het moeilijke begin van een geslaagd auteur. De hoogten waartoe een schrijver is gestegen, worden des te imposanter naarmate hij dieper in de ellende heeft gezeten....

Een verteller als Paul Auster kent uiteraard dit psychologische mechanisme. Het moet een belangrijke drijfveer zijn geweest om Hand to Mouth - A Chronicle of Early Failure te publiceren, een bundeling van een autobiografisch essay en een drietal 'appendices' bestaande uit oud werk: drie toneelstukken, een kaartspel en een detective. De waarde ervan schuilt vooral in wat Auster daarna heeft geschreven.

Auster deed voor het eerst van zich spreken met The Invention of Solitude, en dan niet zozeer bij eerste publicatie in 1982, alswel bij het uitkomen van de Penguin-paperback zes jaar later. In dat jaar publiceerde Penguin ook The New York Trilogy uit 1986, waardoor Auster in Europa als een serieus en belangwekkend auteur werd erkend. De Verenigde Staten volgden later. Met de vijf romans die hij daarna publiceerde, bouwde hij zijn reputatie verder uit, maar beroemd werd hij door zijn scenario's voor de films Smoke en Blue in the Face.

Klaarblijkelijk heeft het succes van deze films hem het zelfvertrouwen gegeven nu ook zijn vroege werk aan een breder publiek te presenteren. In het verleden heeft Auster steeds afstand bewaard tot zijn eerste literaire probeersels. Toen Penguin in 1990 zijn in 1978 geschreven detective Squeeze Play opnieuw uitbracht, verschool Auster zich nog achter het pseudoniem Paul Benjamin. Pas anno 1997 geeft hij openlijk toe de auteur van dit boek te zijn, door het op te nemen in Hand to Mouth.

Zoals gezegd is deze bundel vooral interessant tegen de achtergrond van Austers latere werk. Los van die context zijn de drie toneelstukken en de detective weinig opzienbarend. Toegegeven, Squeeze Play zit goed in elkaar en doet een verdienstelijke poging het hard boiled-idioom van zijn voorbeelden Raymond Chandler en Dashiel Hammett te benaderen, maar het boek ontleent zijn betekenis vooral aan het feit dat je het kunt lezen als een voorstudie van met name het eerste deel van The New York Trilogy: City of Glass. 'Heel goed', zei een uitgever die het manuscript van Squeeze Play eind jaren zeventig las. 'Gooi dat detective-gedoe eruit en je houdt een uitstekende psychologische thriller over.'

Twintig jaar geleden voelde Auster zich nog beledigd door die opmerking. Hij had juist willens en wetens een detective geschreven. Pas later zou hij de mechanismen van de detective-roman gaan gebruiken voor iets dat verder voerde. Verder ook dan een psychologische thriller, want City of Glass en de vervolgdelen zijn tot op zekere hoogte filosofische romans, maar dan wel met een uitgekiende spanningsopbouw.

Squeeze Play, de drie toneelstukken en het kaartspel 'Action Baseball' worden in de flaptekst van Hand to Mouth 'drie van de langste voetnoten in de literaire geschiedenis' genoemd. Het gelijknamige essay waarvan ze het aanhangsel vormen, vertelt het verhaal van een eigenzinnige jongeman met grote literaire ambities en geringe financiële middelen. Auster (Newark, 1947) groeide op in een joods middenklasse-milieu, en wist vanaf zijn zestiende of zeventiende levensjaar dat hij schrijver wilde worden. Maar zo lang hij dat niet was, moest hij met allerlei baantjes in z'n levensonderhoud voorzien.

'Hand to mouth' is een geschiedenis van twaalf ambachten en dertien ongelukken. Want Auster blijkt net iets te compromisloos, net iets te onbevangen of net iets te onhandig om de verschillende klussen tot een goed einde te brengen.

Een tikje teleurstellend is de anekdote over Austers werkzaamheden voor Jerzy Kosinski. Deze auteur werd er gedurende de laatste jaren van zijn leven van beschuldigd zijn werk niet zelf te hebben geschreven. Auster deed redactiewerk voor Kosinsky's roman Cockpit. Hij meldt wel dat er zeker nog drie, vier andere personen aan de roman hebben gewerkt (Kosinsky deed alsof Auster de enige was), maar zijn verhaal onthult toch minder dan het aanvankelijk leek te beloven. Een mooie afronding van deze 'kroniek van vroege mislukkingen' is de gang van zaken rond de publicatie van Squeeze Play, zo'n beetje dé belichaming van wat er allemaal mis kan gaan met een boek.

Er zijn interessante parallellen en verwijzingen tussen 'Hand to Mouth', zijn appendices en Austers latere werk. De compromisloosheid van de jonge schrijver, zijn neiging zich te isoleren, en zijn stugge volharding, zijn rusteloosheid en zijn zwerfzucht, vinden we terug in onder anderen Marco Stanley Fogg (Moon Palace) en Walt Rawley (Mr. Vertigo). De gedesillusioneerde schrijver die een tijdje in Austers appartement logeerde en zijn erfenis op straat smeet, doet sterk denken aan schrijver/terrorist Benjamin Sachs (Leviathan). En als die naam een bel doet rinkelen, wat dan te denken van Austers pseudoniem als recensent, Paul Quinn. Heette de detective uit City of Glass ook niet Quinn?

Wie het toneelstuk 'Laurel and Hardy go to Heaven' leest, over twee murenbouwers, denkt onmiddellijk aan Jack Pozzi en Jim Nashe, die een muur moeten bouwen om hun speelschuld af te lossen (The Music of Chance), die laatste overigens nadat hij eerst zijn erfenis er doorheen heeft gejaagd. Een ander toneelstuk, 'Blackouts', wordt bevolkt door de personages Green, Black en Blue, zoals die van het middendeel van The New York Trilogy, Ghosts, respectievelijk Blue, White, Black en Brown heten. En als Auster Aesopus zijn favoriete dichter noemt, zal elke lezer van Mr. Vertigo denken aan de zwarte dichter uit die roman.

Maken al deze kruisverwijzingen en allusies Hand to Mouth een belangrijk boek? Niet echt. Het werk van Auster is altijd sterk zelfverwijzend geweest, en hoewel dit een bevestiging is van de thematische eenheid van zijn oeuvre, is het geen verdienste op zich. Hand to Mouth ontleent zijn charme aan het feit dat het een kijkje in de keuken biedt, een nadere blik op een schrijverschap dat zich met romans, filmscripts en nonfictieboeken inmiddels afdoende heeft bewezen. Een nieuwe bevestiging van Austers belang is wellicht slechts een kwestie van weken. Naar verluidt ligt zijn nieuwe roman, Dream Days Hotel, al klaar.

Hans Bouman

Paul Auster: Hand to Mouth

- A Chronicle of Early Failure.

Henry Holt, import Nilsson & Lamm; 449 pagina's; ¿ 46,90.

ISBN 0 8050 5406 5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden